Rosyjski aparat propagandowy coraz wyraźniej odchodzi od przedstawiania wojny jako konfliktu Rosji wyłącznie z Ukrainą. W przekazie rozpowszechnianym między 20 a 27 sierpnia 2026 roku Polska, NATO, państwa wspierające Kijów oraz Stany Zjednoczone są stopniowo włączane do jednej konstrukcji odpowiedzialności za eskalację. Polska otrzymuje w niej szczególną rolę: ma być jednocześnie wysuniętym przyczółkiem NATO, zapleczem wojskowym Ukrainy, państwem rozwijającym zdolności ofensywne przeciw Rosji oraz krajem, który mimo rosnących wydatków pozostaje podatny na zagrożenia. Równolegle rosyjski aparat propagandowy buduje obraz Ukrainy prowadzącej „terrorystyczną” kampanię uderzeń w głębi Rosji, przedstawia własne bombardowania jako precyzyjne działania przeciw potencjałowi wojskowemu i wykorzystuje konflikt wokół Iranu do kreowania Stanów Zjednoczonych jako aktora agresywnego, a Rosji jako odpowiedzialnego mediatora.

Analiza obejmuje okres 20–27 sierpnia 2026 roku i została przeprowadzona na podstawie komunikatów rosyjskich instytucji państwowych, w tym Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, FSB i SWR, wypowiedzi przedstawicieli rosyjskich władz oraz treści rosyjskiego systemu propagandowego. Zakres badania obejmował obronność Polski, Wojsko Polskie, politykę bezpieczeństwa NATO, wsparcie Ukrainy, ukraińskie uderzenia na rosyjską infrastrukturę i terytorium Federacji Rosyjskiej, rosyjskie bombardowania Kijowa oraz sytuację wokół Iranu.

Analiza pokazuje przede wszystkim postępującą integrację linii narracyjnych. Polska modernizacja wojskowa, działania NATO na Bałtyku, szkolenie Ukraińców, zachodnie dostawy uzbrojenia, ukraińskie uderzenia w Moskwę, aktywność służb specjalnych, plany dotyczące przyszłych kontyngentów na Ukrainie oraz konflikt amerykańsko-irański zaczynają funkcjonować jako elementy wspólnej opowieści o Zachodzie rozszerzającym konfrontację z Rosją. W tej konstrukcji dezinformacyjnej Moskwa konsekwentnie obsadza siebie w roli podmiotu reagującego na zewnętrzną presję, co pozwala przesuwać odpowiedzialność za wzrost napięcia z rosyjskiej polityki na działania Warszawy, Kijowa, Waszyngtonu i pozostałych państw NATO.

Polska jako wysunięty przyczółek NATO

W odniesieniu do Polski rosyjski aparat propagandowy przestał traktować poszczególne programy modernizacyjne jako oddzielne wydarzenia. Tarcza Wschód, Wschodni Miecz, dostawy czołgów K2, zakupy systemów Piorun, rozwój zdolności dalekiego rażenia, obecność wojsk sojuszniczych oraz aktywność NATO są składane w jeden proces, który ma świadczyć o przekształcaniu Polski w wojskowe zaplecze przyszłej konfrontacji z Federacją Rosyjską. Kluczowym zabiegiem jest przy tym odwrócenie ciągu przyczynowo-skutkowego. Rosyjska agresja przeciw Ukrainie i wynikająca z niej zasadnicza zmiana środowiska bezpieczeństwa regionu zostają odsunięte z pola widzenia, natomiast reakcja Polski zostaje przedstawiona jako pierwotne źródło napięcia.

Szczególnie wyraźnie mechanizm ten ujawnił się po ogłoszeniu programu Wschodni Miecz. Rozwijanie zdolności dalekiego i precyzyjnego rażenia zostało przekształcone w przekaz o polskich rakietach „zdolnych dolecieć do Moskwy”. Z punktu widzenia oddziaływania informacyjnego zmiana jest zasadnicza: potencjał odstraszania zostaje przedstawiony jako potencjał ofensywny, a modernizacja Wojska Polskiego otrzymuje znaczenie zagrożenia dla rosyjskiego centrum politycznego. W ten sposób rosyjski aparat propagandowy może nie tylko kreować Polskę jako państwo uczestniczące w militaryzacji regionu, lecz również przygotowywać uzasadnienie dla twierdzenia, że rosyjskie działania wobec kierunku polskiego mają charakter reaktywny i obronny.

Analogiczny mechanizm objął Tarczę Wschód. Informacje o spodziewanym udziale wojskowych ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Francji pozwoliły rosyjskiemu aparatowi propagandowemu umiędzynarodowić znaczenie polskiego programu. Fortyfikacje, infrastruktura graniczna i systemy przeciwdronowe przestają być w tej narracji narodowym przedsięwzięciem zwiększającym odporność wschodniej granicy, a zaczynają funkcjonować jako fizyczne zakotwiczenie obecności NATO przy granicy Rosji i Białorusi. Granica pomiędzy „obroną Polski” a „rozbudową teatru działań wojennych NATO” zostaje tym samym celowo rozmyta.

Jednocześnie rosyjski aparat propagandowy wykorzystuje wewnętrzne polskie spory do przedstawiania tego samego systemu bezpieczeństwa jako nieskutecznego. Krytyczna wypowiedź dotycząca „dziurawej” Tarczy Wschód została silnie wyeksponowana i zestawiona z kosztami projektu oraz politycznymi deklaracjami dotyczącymi zwiększania bezpieczeństwa. Powstaje w ten sposób pozorna sprzeczność: Polska ma być jednocześnie agresywnie militaryzującym się państwem oraz krajem, który pomimo ogromnych nakładów pozostaje bezbronny. W rzeczywistości obie narracje są komplementarne. Pierwsza pozwala uzasadniać przed rosyjskim odbiorcą wzrost znaczenia polskiego kierunku w rosyjskim planowaniu wojskowym; druga jest użyteczna w oddziaływaniu na społeczeństwo polskie, ponieważ może wzmacniać przekonanie o nieefektywności wydatków obronnych i nieskuteczności państwowej polityki bezpieczeństwa.

Ten sam schemat zastosowano wobec polskich procedur bezpieczeństwa uruchamianych podczas rosyjskich uderzeń na Ukrainę. Poderwanie samolotów, aktywizacja radarów i podnoszenie gotowości systemów obrony powietrznej były przedstawiane jako reakcja na „rzekomą aktywność Rosji”. Następnie dobudowano wymiar ekonomiczny, wskazując na koszty operowania F-16 i sugerując, że działania te obciążają polskich podatników. Procedury typowe dla państwa znajdującego się bezpośrednio przy obszarze intensywnych działań wojennych są w ten sposób reinterpretowane jako kosztowna nadreakcja na wyolbrzymione zagrożenie. Dokument wskazuje wprost, że celem tego ramowania było podważanie zasadności polskich procedur bezpieczeństwa oraz sugerowanie nadreakcji Warszawy.

Królewiec jako centralny punkt rosyjskiej narracji o zagrożeniu ze strony Polski

Wyraźnym elementem badanej komunikacji było geograficzne koncentrowanie polskich działań wojskowych wokół obwodu królewieckiego. Dostawy 28 czołgów K2 do 16. Dywizji Zmechanizowanej przedstawiano przede wszystkim poprzez lokalizację jednostki w pobliżu rosyjskiej eksklawy. W efekcie informacja dotycząca szerszego procesu modernizacji Wojska Polskiego została przekształcona w sygnał bezpośredniego wzmacniania potencjału przeciw Rosji.

Tę narrację wzmacniało przedstawianie aktywności samolotu EA-37B w pobliżu obwodu królewieckiego jako „specoperacji” oraz rozpoznania rosyjskich systemów. Szczególną uwagę kierowano na możliwości prowadzenia walki radioelektronicznej przeciw radarom i systemom łączności. Sama aktywność lotnicza otrzymywała tym samym potencjalnie ofensywne znaczenie: nie była przedstawiana jako element rozpoznania czy odstraszania, lecz jako zbieranie informacji potrzebnych podczas przyszłego obezwładniania rosyjskiej obrony. Rosyjski aparat propagandowy buduje w ten sposób pomost pomiędzy działaniami prowadzonymi w czasie pokoju a hipotetyczną pierwszą fazą przyszłego konfliktu.

23 sierpnia nastąpiło dalsze zaostrzenie tej konstrukcji. Rosyjski aparat propagandowy przekazał już wprost, że państwa NATO na Bałtyku mają ćwiczyć „strategię wojny z Rosją”. Jest to jakościowo inny poziom perswazji niż wcześniejsze oskarżenia o eskalację, militaryzację czy agresywną aktywność. Ćwiczeniom przypisywana jest już jednoznaczna funkcja przygotowania konkretnego konfliktu. Działania odstraszające zostają semantycznie przekształcone w przygotowania ofensywne, a odbiorca jest przyzwyczajany do założenia, że wojna NATO–Rosja nie jest hipotetycznym zagrożeniem, lecz scenariuszem aktywnie przygotowywanym przez Zachód.

W rezultacie obwód królewiecki staje się w rosyjskim przekazie miejscem konwergencji kilku rodzajów rzekomej presji: polskich wojsk lądowych, zachodniego lotnictwa, środków walki radioelektronicznej, zdolności dalekiego rażenia oraz ćwiczeń NATO na Bałtyku. Nagromadzenie tych elementów ma wytworzyć przekonanie, że rosyjska eksklawa znajduje się pod wielowymiarowym, systematycznie narastającym naciskiem Polski i Sojuszu.

Polska nie tylko się zbroi – w rosyjskiej narracji ma również „zbroić flankę NATO”

Rosyjski aparat propagandowy rozszerzył analizę polskiej modernizacji również na europejską politykę obronną. Instrument SAFE przedstawiano nie jako narzędzie zwiększania wspólnych zdolności obronnych państw Unii Europejskiej, lecz jako „program militaryzacji Unii Europejskiej”. Kontrakt dotyczący kilku tysięcy pocisków Piorun został wykorzystany jako argument za tezą, że proces militaryzacji przestaje być decyzją poszczególnych państw, a staje się instytucjonalnym kierunkiem całej UE. W tej konstrukcji Unia przestaje być przede wszystkim organizacją polityczno-gospodarczą, a zaczyna być opisywana jako kolejny element zachodniej infrastruktury wojskowej przeciw Rosji.

Informacja o dostawach Piorunów dla Litwy, Łotwy i Norwegii pozwalała natomiast przypisać Polsce rolę dostawcy potencjału dla całej północno-wschodniej flanki. Polska nie jest w tej narracji jedynie państwem zwiększającym własną zdolność obronną, lecz aktywnym uczestnikiem regionalnej konsolidacji wojskowej obejmującej Bałtyk i Skandynawię. Co charakterystyczne, narracji tej towarzyszy utrwalona rosyjska formuła, zgodnie z którą Moskwa „nikogo nie zamierza atakować”, podczas gdy to NATO miałoby być nastawione na konfrontację.

Polska jako zaplecze szkoleniowe wojny przeciw Rosji

Kolejnym istotnym elementem jest sposób przedstawiania wsparcia udzielanego Ukrainie na terytorium Polski. Rosyjski aparat propagandowy nagłaśniał działalność Camp Jomsborg, gdzie ukraińskie jednostki szkolone są przy wykorzystaniu doświadczeń wynikających z aktualnego przebiegu wojny. Szczególną uwagę zwracano na wykorzystywanie T-72, BWP-1, dronów, motocykli i quadów oraz odtwarzanie rosyjskiej taktyki. W ten sposób terytorium Polski przedstawiane jest nie tylko jako przestrzeń tranzytu uzbrojenia, ale jako miejsce systematycznego przygotowywania personelu wojskowego do prowadzenia działań przeciwko Federacji Rosyjskiej.

Ma to zasadnicze znaczenie dla szerszego przesuwania rosyjskiego progu odpowiedzialności. Dostawy uzbrojenia, szkolenia, przekazywanie technologii, rozpoznanie i zaplecze logistyczne są stopniowo łączone w jeden ciąg, który ma prowadzić do wniosku, że państwa NATO nie wspierają już Ukrainy, lecz faktycznie uczestniczą w wojnie.

Proces ten szczególnie wyraźnie ujawnił się 27 sierpnia. Maria Zacharowa oświadczyła, że zagraniczny kontyngent na Ukrainie, który utrudniałby Rosji realizację jej celów, mógłby zostać uznany za „legalny cel wojskowy”. Plany związane z ewentualną obecnością wojsk „koalicji chętnych” przedstawiono nie jako potencjalny element przyszłych gwarancji bezpieczeństwa, lecz jako kolejny etap bezpośredniego wejścia NATO do wojny. Rosyjski aparat propagandowy tworzy więc podstawę umożliwiającą kwalifikowanie zachodniej obecności wojskowej jako pełnoprawnego uczestnictwa w konflikcie niezależnie od jej rzeczywistego mandatu i czasu rozmieszczenia.

Jeszcze dalej idzie linia dotycząca Storm Shadow i SCALP. Transfer technologii, funkcji montażowych czy produkcyjnych ma według rosyjskiego przekazu oznaczać, że państwa dostarczające takie zdolności pozostają odpowiedzialne za późniejsze użycie uzbrojenia przez Ukrainę. Odpowiedzialność jest więc rozszerzana z operatora systemu na jego projektanta, producenta i dostawcę technologii. Co najważniejsze, rosyjska komunikacja dopuszcza już możliwość odpowiedzi wobec brytyjskich obiektów wojskowych nie tylko na Ukrainie, lecz również poza jej terytorium. To jedno z najistotniejszych przesunięć badanego okresu, ponieważ pozwala komunikacyjnie normalizować scenariusz rosyjskiego oddziaływania na aktywa państwa NATO.

„Proxy war”: odbieranie Ukrainie podmiotowości

Rosyjski aparat propagandowy konsekwentnie ogranicza podmiotowość Ukrainy, przedstawiając ją jako wykonawcę zachodniej polityki wobec Rosji. Rodion Mirosznik opisywał europejskie wsparcie jako model wojny zastępczej, w której Zachód ma wykorzystywać Ukraińców zamiast wysyłać do walki własnych obywateli. Według tej konstrukcji Kijów sam miałby następnie powielać ten model, pozyskując żołnierzy i „najemników” z innych państw. Ukraina nie jest więc przedstawiana jako państwo prowadzące obronę przed agresją, lecz jako dostawca zasobu ludzkiego dla wojny zaplanowanej przez Zachód.

W tym samym nurcie pojawiła się teza, że „Polacy i Bałtowie” mieli zrozumieć, iż ukraińskie dowództwo traktuje ich jak „mięso armatnie”. Mirosznik twierdził, że liczba osób z tych państw walczących po stronie ukraińskiej spadła po uświadomieniu sobie, że ich udział jest „drogą w jedną stronę”. Dokument wskazuje, że przekaz nie został poparty danymi pozwalającymi zweryfikować skalę zjawiska, ale został nadany w silnie emocjonalnej formule. Jego funkcją jest jednocześnie delegitymizowanie zagranicznych ochotników, budowanie obrazu cynicznego ukraińskiego dowództwa oraz odstraszanie potencjalnych kolejnych uczestników wsparcia.

Do tej samej metanarracji należy wypowiedź Walerija Gierasimowa, według której Ukraina ma fabrykować informacje o sukcesach wojskowych i kontratakach, aby przekonywać „zachodnich kuratorów” o swojej zdolności do dalszej walki. Samo użycie określenia „kuratorzy” jest znaczące: pozycjonuje zachodnich partnerów jako realnych decydentów, którym Kijów ma przedstawiać odpowiednio przygotowane raporty, aby utrzymać finansowanie, uzbrojenie i polityczne wsparcie. Dalsza pomoc Zachodu zostaje tym samym przedstawiona jako efekt manipulowania obrazem sytuacji wojskowej.

Z tej konstrukcji wynika kolejna linia perswazji: pomoc Ukrainie nie ma przybliżać zakończenia wojny, lecz ją przedłużać. Każdy nowy pakiet uzbrojenia, szkolenie, system dalekiego rażenia czy przyszła obecność wojskowa są przedstawiane jako kolejne etapy eskalacji. Odpowiedzialność za trwanie działań wojennych zostaje przesunięta z państwa prowadzącego agresję na państwa umożliwiające Ukrainie kontynuowanie obrony. W sensie psychologicznym przekaz ma prowadzić zachodniego odbiorcę do prostego wniosku: przerwanie pomocy oznacza pokój, a jej kontynuacja oznacza świadome przedłużanie konfliktu.

Historia jako narzędzie rozbijania polsko-ukraińskiego partnerstwa

Rosyjski aparat propagandowy konsekwentnie wykorzystuje również rzeczywiste spory historyczne pomiędzy Polską i Ukrainą. W dniach 24–25 sierpnia wzmacniano kwestie dotyczące Wołynia, Bandery, Szuchewycza, OUN-UPA, ekshumacji oraz powiązania tych problemów z perspektywą integracji Ukrainy z Unią Europejską. Nie przedstawiano ich jako trudnych zagadnień bilateralnych, którymi Warszawa i Kijów próbują zarządzać, lecz jako dowód strukturalnej sprzeczności pomiędzy obydwoma państwami.

Mechanizm jest szczególnie skuteczny, ponieważ bazuje na temacie realnym i społecznie wrażliwym. Rosyjski aparat propagandowy nie musi w takim przypadku tworzyć całkowicie fikcyjnego problemu; wystarczy zwiększyć jego znaczenie, usunąć kontekst współpracy i przedstawić spór jako fundamentalny. Następnie temat historyczny może zostać połączony z kwestią kosztów pomocy. Polska ma według tej konstrukcji ponosić wysokie wydatki, zwiększać własne ryzyko bezpieczeństwa i dostarczać Ukrainie uzbrojenie, nie uzyskując jednocześnie rozwiązania kwestii historycznych ani oczekiwanej „lojalności” Kijowa. Dokument podkreśla, że jest to mechanizm szczególnie użyteczny w oddziaływaniu na polską opinię publiczną, ponieważ realnym napięciom nadaje się znaczenie większe niż ich rzeczywisty wpływ na współpracę obronną.

Rosja pod permanentnym atakiem – kampania dronowa jako narzędzie mobilizacji

Drugą wielką osią badanego przekazu były ukraińskie uderzenia na terytorium Federacji Rosyjskiej. Rosyjskie Ministerstwo Obrony komunikowało kolejno 325 przechwyconych dronów 21 sierpnia, 457 dzień później, 328 23 sierpnia, 988 w ciągu doby 24 sierpnia, 460 25 sierpnia, 426 w nocy 26 sierpnia oraz 267 27 sierpnia. Niezależnie od możliwości niezależnej weryfikacji każdej z tych wartości, znaczenie propagandowe tkwi w samej skali i częstotliwości ich publikowania. Odbiorca otrzymuje obraz państwa każdego dnia atakowanego setkami środków napadu powietrznego na rozległym terytorium.

Przekaz został jednak skonstruowany w sposób pozwalający uniknąć interpretacji tych wydarzeń jako świadectwa słabości rosyjskiej obrony. Niemal każda informacja o liczbie ukraińskich dronów jest natychmiast łączona z liczbą maszyn „zniszczonych” lub „przechwyconych”. W efekcie jednocześnie komunikowane są dwa pozornie przeciwstawne obrazy: przeciwnik prowadzi ogromną kampanię powietrzną przeciw Rosji, ale rosyjskie państwo zachowuje zdolność do jej neutralizowania. Jest to klasyczny mechanizm komunikacji odpornościowej – maksymalizuje percepcję zewnętrznego zagrożenia, ale minimalizuje poczucie własnej słabości.

Szczególne miejsce zajmuje Moskwa. Informacja o dziesięciu bezzałogowcach lecących w stronę stolicy 26 sierpnia mogłaby być interpretowana jako dowód rozszerzania zdolności Ukrainy do penetracji rosyjskiego zaplecza strategicznego. Rosyjski aparat propagandowy przenosi jednak ciężar komunikatu na ich zniszczenie. Symboliczna podatność rosyjskiej stolicy zostaje w ten sposób neutralizowana przez wizerunek sprawnej obrony i kontroli sytuacji.

FSB: od wojny do „miejskiego terroryzmu”

21 sierpnia FSB wprowadziła dodatkowy element do obrazu ukraińskich uderzeń na Moskwę. Według rosyjskiej służby, wobec rzekomej niemożności zadania istotnych strat celom w rejonie Moskwy za pomocą rakiet i bezzałogowców dalekiego zasięgu, Ukraina ma przechodzić do wykorzystywania dronów krótkiego zasięgu uruchamianych bezpośrednio w pobliżu celów. Kluczowe znaczenie ma jednak język użyty do opisania tej zmiany. Nie jest ona kwalifikowana jako adaptacja taktyki wojskowej, lecz jako przygotowywanie „aktów dywersyjno-terrorystycznych”. Tym samym ataki na strategiczne zaplecze Federacji Rosyjskiej zostają przeniesione z domeny konfliktu zbrojnego do domeny terroryzmu wewnętrznego.

Rosyjski aparat propagandowy rozbudował ten motyw o wizję rozproszonej sieci ludzi działających na rzecz ukraińskich służb. Przedstawiano zatrzymania osób jako element większej struktury agenturalnej przeznaczonej do rozpoznania i przygotowywania ataków. W przekazie pojawia się sugestia, że część wykonawców jest kupowana, część zastraszana, a inni mogą nieświadomie wykonywać działania prowadzące do ataku. Skutkiem jest przeniesienie zagrożenia z linii frontu do wnętrza rosyjskich miast. Sprzyja to zwiększaniu społecznej czujności, legitymizuje aktywność kontrwywiadowczą i pozwala władzom przedstawiać wojnę jako bezpośrednio obecną w rosyjskiej przestrzeni wewnętrznej.

SWR i model „ukraińskiej prowokacji” w Europie

24 sierpnia SWR wykorzystała incydent dotyczący bezzałogowca z materiałem wybuchowym na lotnisku Lipsk/Halle do przedstawienia sugestii o „ukraińskim śladzie”. Rosyjski aparat propagandowy rozwinął następnie konstrukcję, zgodnie z którą Ukraina miałaby interes w generowaniu incydentów bezpieczeństwa na terytorium Europy, ponieważ wzrost postrzeganego „rosyjskiego zagrożenia” zwiększa prawdopodobieństwo dalszych zachodnich dostaw uzbrojenia.

Znaczenie tej narracji wykracza znacznie poza pojedyncze wydarzenie. Powstaje gotowy schemat poznawczy, który może być stosowany wobec przyszłych niewyjaśnionych incydentów sabotażowych, dronowych czy infrastrukturalnych na terytorium państw NATO. Nawet jeśli odpowiedzialność nie będzie początkowo możliwa do ustalenia, rosyjski aparat propagandowy otrzymuje przygotowaną kontrnarrację: zdarzenie mogło zostać zorganizowane przez Ukrainę, aby obciążyć Rosję i wymusić kolejne działania Zachodu. Jest to więc instrument nie tylko reaktywnej dezinformacji, lecz również prewencyjnego przygotowywania odbiorców do podważania przyszłych ustaleń dotyczących rosyjskich operacji hybrydowych.

Zachodnia broń jako „narzędzie terroru”

W rosyjskiej komunikacji dotyczącej Storm Shadow i SCALP zachodnie pochodzenie systemów jest łączone z informacjami o ofiarach cywilnych, a odpowiedzialność za skutki uderzeń rozszerzana na państwa, które dostarczają broń. Wysoka precyzja systemów, która w neutralnej analizie mogłaby oznaczać możliwość lepszego wyboru celu, zostaje odwrócona i wykorzystana jako argument świadczący o rzekomo świadomym atakowaniu ludności. Rosyjski aparat propagandowy przygotowuje tym samym grunt pod uznawanie Wielkiej Brytanii i Francji nie za państwa dostarczające uzbrojenie, lecz za współuczestników „działań terrorystycznych”.

Jest to część znacznie szerszego procesu rozszerzania odpowiedzialności. Najpierw odpowiedzialna jest Ukraina. Następnie państwo dostarczające pocisk. Później producent, państwo przekazujące technologię, instruktor, dostawca danych rozpoznawczych oraz gospodarz infrastruktury. W rezultacie powstaje system komunikacyjny, w którym coraz większa część NATO może zostać przedstawiona jako aktywna strona wojny przeciw Rosji.

Rosyjskie bombardowania: „precyzja” zamiast kosztów humanitarnych

W odniesieniu do własnych działań rosyjski aparat propagandowy stosuje całkowicie odmienny język. Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej konsekwentnie opisuje atakowane obiekty poprzez katalog przemysłu obronnego, centrów logistycznych, magazynów, infrastruktury transportowej i energetycznej oraz miejsc produkcji bezzałogowców i rakiet. W komunikacie tygodniowym z 21 sierpnia mowa była o jednym uderzeniu masowym oraz dziewięciu uderzeniach grupowych, przy równoczesnym podkreślaniu wykorzystania broni precyzyjnej i dalekiego zasięgu. Funkcją tej terminologii jest zastępowanie obrazu bombardowania obrazem technicznie kontrolowanej operacji wymierzonej w zdolności militarne przeciwnika.

Kijów jest w tej konstrukcji semantycznie zmieniany z wielomilionowej stolicy w rozbudowany węzeł wojskowo-przemysłowy. Rosyjski aparat propagandowy opisuje uderzenia poprzez znajdujące się w mieście zakłady, energetykę, produkcję uzbrojenia czy infrastrukturę logistyczną. Koszt humanitarny staje się peryferyjny wobec katalogu celów wojskowych. Dokument trafnie wskazuje, że takie ramowanie obniża percepcję humanitarnych skutków kolejnych bombardowań.

Równocześnie poszerzana jest sama definicja zaplecza wojskowego Ukrainy. Linie kolejowe, porty, energetyka, magazyny, centra logistyczne oraz transport mogą zostać przedstawione jako element systemu wojennego, jeżeli według rosyjskiego MON służą ukraińskim siłom zbrojnym. 27 sierpnia do katalogu celów włączono m.in. infrastrukturę portową Odessy, Czarnomorska i Reni oraz energetykę zapewniającą jej funkcjonowanie.

Jeszcze dalej idzie narracja o „militaryzowaniu” obiektów formalnie cywilnych przez Ukrainę. Pożar centrum logistycznego w Boryspolu przedstawiono w kontekście twierdzenia, że w obiekcie handlowym miały funkcjonować magazyny wojskowe. Taki schemat komunikacyjny pozwala uprzedzająco legitymizować skutki uderzeń na infrastrukturę cywilną: jeśli obiekt został wcześniej zakwalifikowany jako wykorzystywany wojskowo, jego zniszczenie może zostać przedstawione jako prawidłowo dobrany cel.

Działania te są jednocześnie przedstawiane jako element długoterminowej kampanii degradującej ukraiński potencjał wojskowy. Rosyjski aparat propagandowy opisuje uderzenia nie jako pojedyncze akty odwetu, lecz jako systematyczne zmniejszanie możliwości Kijowa w zakresie produkcji uzbrojenia, dronów, logistyki, paliw i transportu. Docelową sugestią jest nieuchronność wyczerpywania się potencjału Ukrainy nawet w sytuacji kontynuowania zachodniego wsparcia.

W ten sposób powstaje jedna z najważniejszych asymetrii badanego przekazu: Rosja prowadzi operacje wojskowe, Ukraina prowadzi terror. Rosyjskie działania to „precyzyjne uderzenia”, „niszczenie infrastruktury wojskowej” i „redukcja potencjału”; działania ukraińskie to „dywersja”, „terroryzm” i ataki na ludność cywilną. Ta sama klasa obiektów – energetyka, logistyka, przemysł, infrastruktura paliwowa – może otrzymywać całkowicie odmienne znaczenie moralne w zależności od tego, kto wykonuje uderzenie. Dokument uznaje tę asymetrię za jeden z centralnych mechanizmów propagandowych badanego okresu.

Wizyta szefa CIA: USA muszą rozmawiać z Moskwą

Istotnym elementem architektury propagandowej stała się również wizyta dyrektora CIA Johna Ratcliffe’a w Moskwie 25 sierpnia. Poufny charakter rozmów z przedstawicielami rosyjskich służb specjalnych umożliwił rosyjskiemu aparatowi propagandowemu dobudowanie znaczenia znacznie szerszego niż samo utrzymywanie kanałów komunikacji między służbami.

Wizyta została wykorzystana do budowania obrazu Stanów Zjednoczonych jako strony, która w warunkach rosnących ukraińskich uderzeń, napięcia na wschodniej flance NATO i ryzyka dalszej eskalacji potrzebuje bezpośredniego kontaktu z Moskwą. Szczególną wartość propagandową miały doniesienia, zgodnie z którymi Waszyngton miał zwrócić się do Kijowa o czasowe ograniczenie dalekosiężnych ataków na największe rosyjskie miasta. Pozwala to wzmacniać kilka tez równocześnie: Stany Zjednoczone posiadają realny wpływ na ukraińskie operacje; Ukraina nie jest w pełni autonomiczna; Waszyngton może obawiać się przekroczenia rosyjskich „czerwonych linii”; Rosja natomiast pozostaje mocarstwem, z którym USA muszą uzgadniać zasady zarządzania ryzykiem strategicznym.

Również doniesienia, że celem rozmów mogło być ostrzeżenie Moskwy przed eskalacją wobec NATO, zwłaszcza państw bałtyckich, są w tej konstrukcji podatne na propagandowe odwrócenie. Zamiast prezentować wizytę jako próbę amerykańskiego odstraszania Rosji, można ją przedstawiać jako dowód obawy Waszyngtonu przed rosyjską odpowiedzią. Tym samym nawet potencjalnie niekorzystna dla Kremla interpretacja wydarzenia może zostać przekształcona w potwierdzenie rosyjskiej pozycji strategicznej.

Iran jako drugi front tej samej opowieści o Zachodzie

Wątek irański nie funkcjonuje w rosyjskim aparacie propagandowym jako temat odrębny od wojny przeciw Ukrainie. Przeciwnie – pozwala rozszerzyć podstawowy model interpretacyjny na inny region świata. Stany Zjednoczone są przedstawiane jako państwo, które po nieskuteczności presji militarnej przechodzi do „wojny gospodarczej”, wykorzystując sankcje do ekonomicznego wyniszczania przeciwnika. Powstaje bezpośrednia analogia z rosyjską narracją dotyczącą własnej konfrontacji z Zachodem.

Sankcje wtórne są przy tym przedstawiane jako forma ekonomicznego oblężenia obejmującego nie tylko Iran, lecz również państwa i podmioty gospodarcze, które nie podporządkowują się polityce Waszyngtonu. W ten sposób konflikt zostaje wpisany w szerszą rosyjską narrację o „suwerennej wielobiegunowości” i oporze przeciw zachodniemu przymusowi.

Równolegle budowany jest obraz Iranu jako państwa, którego presja amerykańska nie zdołała złamać. Eksponowane są zapowiedzi wykorzystania silniejszego uzbrojenia, możliwość przeniesienia kosztów konfliktu na światową gospodarkę poprzez Cieśninę Ormuz oraz potencjalne działania wobec amerykańskich obiektów wojskowych w Europie. Taka konstrukcja pokazuje, że nawet państwo posiadające wyraźnie mniejszy potencjał może skutecznie odstraszać Stany Zjednoczone, jeżeli jest gotowe eskalować koszty konfrontacji.

Rosyjski aparat propagandowy przedstawiał przy tym USA jako państwo znajdujące się wobec Iranu w „strategicznym impasie”. Nie chodzi wyłącznie o ocenę samej polityki wobec Teheranu. Jeżeli amerykańska przewaga wojskowa nie przekłada się na osiągnięcie celu politycznego, można podważać także szerszą wiarygodność amerykańskiej potęgi i gwarancji bezpieczeństwa. Jest to szczególnie istotne w kontekście równoległej rosyjskiej komunikacji skierowanej wobec państw europejskich i wschodniej flanki NATO.

Rosja jako „mediator”, USA jako agresor

Na tym tle Moskwa buduje całkowicie odmienną rolę własnego państwa. 24 sierpnia wiceminister spraw zagranicznych Aleksandr Alimow zadeklarował gotowość Rosji do wspierania mediacji między Iranem a Stanami Zjednoczonymi i działań stabilizujących sytuację w Zatoce Perskiej. Równolegle rosyjskie MSZ określa działania przeciw Iranowi jako „agresję”. Pozwala to jednocześnie delegitymizować politykę USA i kreować Rosję jako odpowiedzialną siłę stabilizującą. Jest to klasyczny mechanizm odwrócenia ról: państwo prowadzące wojnę przeciw Ukrainie przedstawia siebie w innym konflikcie jako rzecznika pokojowego rozwiązywania sporów.

Wizerunek ten uzupełnia przekaz dotyczący rosyjskiej współpracy technologicznej z Iranem. Powrót rosyjskich specjalistów do elektrowni jądrowej w Buszehr oraz deklarowana gotowość Rosji do odegrania uzgodnionej roli w kwestii irańskiego wzbogaconego uranu pozwalają przedstawiać Moskwę jako państwo zdolne jednocześnie chronić strategiczną współpracę z Teheranem i oferować rozwiązania w najbardziej wrażliwym obszarze konfliktu nuklearnego.

Jeden model: Zachód eskaluje, Rosja reaguje

Zestawienie tych wszystkich wątków pokazuje, że rosyjski aparat propagandowy buduje obecnie znacznie szerszą metanarrację niż prosty przekaz dotyczący wojny przeciw Ukrainie. Jej podstawą jest konsekwentne odwracanie odpowiedzialności za eskalację.

Polska wzmacnia swoją obronność – zostaje to przedstawione jako militaryzacja i przygotowanie ofensywne. NATO zwiększa obecność na wschodniej flance – rosyjski aparat propagandowy interpretuje to jako przygotowywanie wojny. Ukraina otrzymuje uzbrojenie – dostawcy stają się współuczestnikami konfliktu. Ukraina atakuje zaplecze rosyjskie – działania te zostają przeniesione do kategorii terroru. Rosja bombarduje Ukrainę – działania opisywane są jako precyzyjna degradacja potencjału wojskowego. Stany Zjednoczone nakładają presję na Iran – ma to być agresja i wojna gospodarcza. Rosja wspiera Iran i oferuje mediację – zostaje przedstawiona jako stabilizator.

Wspólnym mianownikiem jest więc reaktywna legitymizacja rosyjskiej polityki. Moskwa niemal zawsze ma jedynie odpowiadać na wcześniejsze działanie przeciwnika. W takim modelu agresja zostaje zastąpiona „odpowiedzią”, presja militarna – „reakcją na zagrożenie”, a ewentualna eskalacja wobec państw NATO może zostać uprzedzająco wpisana w logikę obrony przed coraz bardziej bezpośrednim uczestnictwem Zachodu w wojnie.

Najważniejsze przesunięcie: od „Ukrainy wspieranej przez NATO” do „wojny NATO z Rosją”

Najważniejszym ustaleniem badanego okresu jest stopniowe przesuwanie rosyjskiego przekazu od narracji o Ukrainie wspieranej przez Zachód do narracji o Zachodzie prowadzącym własną wojnę z Rosją za pośrednictwem Ukrainy.

Proces ten odbywa się etapami. Najpierw dostawy broni są przedstawiane jako zaangażowanie. Następnie szkolenie żołnierzy staje się dowodem uczestnictwa. Transfer technologii prowadzi do współodpowiedzialności za użycie systemów. Dane rozpoznawcze mają oznaczać udział w planowaniu operacji. Potencjalna obecność wojsk zachodnich jest już przedstawiana jako bezpośrednie wejście do wojny. Na końcu pojawia się możliwość traktowania infrastruktury i obiektów państw wspierających Ukrainę jako potencjalnych celów rosyjskiej odpowiedzi.

To właśnie dlatego wypowiedzi z 27 sierpnia mają znaczenie większe niż pojedyncze groźby. Są częścią procesu rozszerzania kategorii przeciwnika.

Polska w centrum rosyjskiej konstrukcji strategicznej

W odniesieniu do Polski należy zwrócić uwagę na rosnącą spójność tego modelu. Rosyjski aparat propagandowy nie koncentruje się już na pojedynczych decyzjach modernizacyjnych, lecz łączy je w całościową konstrukcję przedstawiającą RP jako kluczowe państwo frontowe NATO oraz jedno z podstawowych zapleczy politycznych, logistycznych, szkoleniowych i militarnych Ukrainy. Tarcza Wschód, Wschodni Miecz, zakupy uzbrojenia, wzmacnianie jednostek w północno-wschodniej Polsce, współpraca z wojskami sojuszniczymi i szkolenie ukraińskich żołnierzy zostają przedstawione jako dowody jednej polityki – budowania infrastruktury konfrontacji z Rosją.

Jednocześnie funkcjonują dwie pozornie sprzeczne linie perswazji. Polska ma być coraz bardziej ofensywna i niebezpieczna, ale równocześnie nieskuteczna, źle chroniona i niezdolna do uzyskania bezpieczeństwa mimo wysokich wydatków. Oba przekazy służą podważaniu racjonalności polskiej polityki bezpieczeństwa: pierwszy poprzez kreowanie Polski jako zagrożenia dla odbiorcy rosyjskiego, drugi poprzez budowanie poczucia nieskuteczności państwa wśród odbiorców podatnych na przekaz o kosztach zbrojeń.

Szczególne znaczenie ma również rozszerzanie odpowiedzialności za działania Ukrainy na Polskę. Szkolenie, logistyka, transfer uzbrojenia i infrastruktura państw sojuszniczych są przedstawiane jako kolejne etapy bezpośredniego udziału w wojnie. Terytorium RP zostaje w rezultacie przesunięte w rosyjskiej narracji z kategorii zaplecza państwa sojuszniczego do kategorii funkcjonalnej części systemu działań przeciw Federacji Rosyjskiej. Należy analizować tę tendencję łącznie z wypowiedziami rosyjskich urzędników dotyczącymi potencjalnych „celów wojskowych” wśród zagranicznych kontyngentów i infrastruktury państw wspierających Ukrainę.

Na poziomie regionalnym Polska zostaje z kolei przedstawiona jako centralny element procesu „militaryzacji” całej wschodniej flanki. Rozbudowa infrastruktury, zakupy uzbrojenia, aktywność nad Bałtykiem i wzmacnianie obszaru wokół Królewca zostają ułożone w opowieść o stopniowym „osaczaniu” Federacji Rosyjskiej. Z tej konstrukcji usuwany jest podstawowy kontekst: wzmacnianie bezpieczeństwa państw regionu jest w znacznej mierze konsekwencją rosyjskiej agresji przeciw Ukrainie i wcześniejszych działań destabilizacyjnych Moskwy. Usunięcie tego elementu pozwala odwrócić relację przyczynową i przedstawić Rosję jako stronę zmuszoną reagować na NATO.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa informacyjnego najważniejsze jest więc nie występowanie pojedynczych fałszywych czy manipulacyjnych komunikatów, lecz budowanie całościowego modelu poznawczego dotyczącego Polski. W modelu tym Polska zbroi się przeciw Rosji, ale nadal pozostaje podatna; wspiera Ukrainę, która ma nie być wiarygodnym partnerem; polega na NATO, które wykorzystuje jej terytorium jako zaplecze konfrontacji; ponosi rosnące koszty gospodarcze i polityczne; a każde kolejne pogłębienie współpracy wojskowej ma zwiększać prawdopodobieństwo, że sama zostanie uznana za uczestnika konfliktu.

Docelową funkcją takiego przekazu nie jest więc przekonanie odbiorcy do jednego konkretnego twierdzenia. Chodzi o stopniowe utrwalanie poczucia, że polska polityka bezpieczeństwa prowadzi do coraz większych kosztów, coraz większego ryzyka i coraz mniejszej możliwości uniknięcia bezpośredniej konfrontacji z Rosją. Właśnie ta konstrukcja: Polska jako państwo frontowe, NATO jako rzeczywista strona wojny, Ukraina jako wykonawca zachodniej strategii, USA jako aktor eskalacyjny i Rosja jako strona „reagująca”  stanowi najważniejszą metanarrację rosyjskiego aparatu propagandowego zidentyfikowaną w analizowanym okresie.

Autor: Katarzyna Wojda