Rosyjsko-chińska współpraca strategiczna obejmuje nie tylko sferę wojskową, gospodarczą i dyplomatyczną, lecz również środowisko informacyjne. Nie oznacza to, że każdy zbieżny przekaz pojawiający się w rosyjskich i chińskich mediach jest produktem jednej, centralnie zarządzanej operacji informacyjnej. Istnieją jednak udokumentowane mechanizmy współpracy, które ułatwiają synchronizację przekazów, wzajemne wzmacnianie narracji oraz ich dalszą dystrybucję.

Wspólne dokumenty rosyjsko-chińskie przewidują rozwijanie współpracy pomiędzy mediami, wspólną produkcję materiałów, wymianę treści audiowizualnych, szkolenie kadr, wykorzystanie nowych technologii oraz współdziałanie w międzynarodowej przestrzeni medialnej przy prezentowaniu wspólnych stanowisk politycznych. W maju 2026 roku oba państwa poszły jeszcze dalej, deklarując rozwijanie współpracy mediów internetowych, współtworzenie treści przez twórców internetowych, wymianę doświadczeń w obszarze dyplomacji cyfrowej oraz wspólne przeciwdziałanie przekazom uznawanym przez Moskwę i Pekin za „szkodliwe dla ich współpracy”.

Szczególnie istotny jest przy tym kontekst japoński. Podczas rosyjsko-chińskich konsultacji strategicznych pod koniec 2025 roku obie strony deklarowały zgodność w ocenie działań Japonii i potrzebę wspólnego przeciwstawiania się temu, co określają dezinformacyjnie jako próbę „odrodzenia japońskiego militaryzmu”. W rosyjskim i chińskim przekazie współczesna modernizacja japońskich sił zbrojnych coraz częściej zestawiana jest z doświadczeniami pierwszej połowy XX wieku, militaryzmem imperialnej Japonii oraz próbą rewizji porządku ustanowionego po II wojnie światowej.

Na tym tle należy analizować przekaz dotyczący Okinotori i rosyjsko-chińskiej aktywności wojskowej na zachodnim Pacyfiku. Jest to przykład szczególnie istotny, ponieważ nie opiera się przede wszystkim na fałszywych informacjach. Jego konstrukcja wynika z czegoś znacznie trudniejszego do zidentyfikowania: selekcji informacji, wykorzystania rzeczywistego sporu prawnego, przesunięcia odpowiedzialności za eskalację oraz połączenia szeregu odrębnych wydarzeń w jedną fałszywą opowieść o Japonii jako państwie rewizjonistycznym, militaryzującym region i posługującym się prawem międzynarodowym wyłącznie wtedy, gdy służy ono jego interesom.

To właśnie ten mechanizm czyni analizowany materiał interesującym z perspektywy rozpoznawania współczesnych operacji wpływu.

Kilka metrów lądu i 400 tysięcy kilometrów kwadratowych sporu

Okinotori jest jednym z najbardziej nietypowych punktów na politycznej mapie Indo-Pacyfiku. Podczas przypływu ponad powierzchnią morza pozostają jedynie dwa naturalne występy o łącznej powierzchni mniejszej niż dziesięć metrów kwadratowych. Japonia traktuje je jako podstawę do wyznaczenia wyłącznej strefy ekonomicznej obejmującej około 400 tys. km². Analizowany przekaz propagandowy rozpoczyna się właśnie od zestawienia niemal niewidocznego skrawka lądu z ogromną przestrzenią morską, tworząc od pierwszych zdań sugestię dysproporcji między rzeczywistością geograficzną a japońskim roszczeniem.

Spór ma realne podstawy prawne. Japonia uznaje Okinotori za wyspę, podczas gdy Chiny traktują ten obiekt jako skałę, która zgodnie z art. 121 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza nie może generować własnej wyłącznej strefy ekonomicznej ani szelfu kontynentalnego.

Nie istnieje jednak orzeczenie międzynarodowego sądu stwierdzające, że japońskie stanowisko jest bezprawne. Komisja Granic Szelfu Kontynentalnego nie rozstrzygnęła statusu Okinotori. Analizowany materiał formalnie to zauważa, wskazując nawet, że „żaden organ międzynarodowy nie osądził stanowiska Japonii”, ale zarazem prowadzi odbiorcę do wniosku, że brak międzynarodowego potwierdzenia jest niemal równoważny z podważeniem japońskiego stanowiska.

I właśnie w tej przestrzeni zaczyna działać propaganda.

Nie trzeba stworzyć fałszywego obrazu. Wystarczy niepewność prawną przekształcić w polityczną pewność.

Incydent, który nadał sporowi wymiar wojskowy

19 lipca 2026 roku chiński okręt przeprowadził ćwiczenie z użyciem ostrej amunicji w rejonie około 180 kilometrów na południowy zachód od Okinotori. W zespole znajdowały się również inne jednostki chińskie oraz rosyjski okręt. Japoński resort obrony oficjalnie odnotował rosyjsko-chińską wspólną żeglugę, ćwiczenie strzeleckie oraz ruch zespołu w rejonie Okinotori.

Tokio zaprotestowało. Pekin odpowiedział, że protest jest bezpodstawny, ponieważ Okinotori jest – w chińskiej interpretacji – skałą, a nie wyspą. W konsekwencji otaczający ją akwen nie stanowi japońskiej wyłącznej strefy ekonomicznej, a chińskie jednostki działały na morzu pełnym zgodnie z prawem międzynarodowym.

Na tym jednak chińska odpowiedź się nie zakończyła. W jednym komunikacie Pekin przeszedł od sporu dotyczącego statusu niewielkiego obiektu geograficznego do oskarżenia Japonii o wykorzystywanie „zewnętrznego zagrożenia” jako pretekstu do przyspieszania rzekomej „militaryzacji” i kwestionowania powojennego porządku międzynarodowego.

Jest to klucz do zrozumienia całej operacji narracyjnej.

Okinotori jest punktem wejścia dla operacji wymierzonej w postrzeganie Japonii.

Pierwsza narracja: Japonia nie broni prawa – Japonia je instrumentalizuje

Kilka dni przed incydentem, 12 lipca 2026 roku, Japonia wraz z grupą państw przypomniała o dziesiątej rocznicy arbitrażu dotyczącego Morza Południowochińskiego. Wspólne stanowisko podkreślało, że orzeczenie z 2016 roku jest ostateczne i wiążące między Chinami i Filipinami w odniesieniu do kwestii będących przedmiotem postępowania.

Pekin wykorzystał tę okazję do uderzenia propagandowego w wiarygodność Japonii.

Chiński MSZ przywołał przypadek Taiping Dao i wskazał, że skoro znacznie większy obiekt posiadający wodę, roślinność oraz warunki pozwalające na obecność człowieka nie został uznany przez trybunał za podstawę pełnej EEZ, to Japonia nie powinna opierać analogicznych roszczeń na dwóch niewielkich występach Okinotori. Jednocześnie Pekin nadal odrzuca samo orzeczenie arbitrażowe jako nieważne i pozbawione mocy prawnej.

Powstaje w ten sposób specyficzny mechanizm perswazyjny.

Arbitraż jest przedstawiany jako bezprawny, gdy ogranicza roszczenia Chin, ale jego rozumowanie zostaje wykorzystane jako argument prawny, gdy można zastosować je przeciwko Japonii. Powstaje narracja o „podwójnych standardach”.

Jej strategiczne znaczenie jest większe niż sam spór o Okinotori. Uderza bowiem w jeden z najważniejszych elementów japońskiej polityki zagranicznej: przedstawianie Tokio jako obrońcy porządku międzynarodowego opartego na prawie.

Jeżeli odbiorca zostanie przekonany, że Japonia sama traktuje prawo instrumentalnie, łatwiej zakwestionować jej stanowisko wobec Morza Południowochińskiego, Tajwanu, swobody żeglugi oraz współpracy regionalnej.

Druga narracja: Japonia wraca na drogę militaryzmu

Jeszcze ważniejsza jest narracja historyczna. Pekin nie przedstawia zwiększania japońskich zdolności obronnych jako zwykłej odpowiedzi państwa na pogarszające się środowisko bezpieczeństwa. Systematycznie opisuje ten proces w propagandzie poprzez słowa „militaryzacja”, „neo-militaryzm”, „odrodzenie militaryzmu” i „kwestionowanie powojennego porządku”.

W maju 2026 roku chiński MSZ wiązał rozwój japońskiego przemysłu obronnego z przemysłem wojennym Japonii imperialnej i pytał, czy Tokio zamierza ponownie wejść na drogę ekspansji militarnej. W kolejnych komunikatach Pekin przedstawiał wzrost budżetu obronnego, rozwijanie zdolności kontruderzeniowych, rakiety dalekiego zasięgu, eksport uzbrojenia oraz debatę konstytucyjną jako element jednego procesu odchodzenia od powojennego pacyfizmu.

Rosja posługuje się bardzo podobną strukturą i kopiuje chińskie perswazje.

Jeszcze w 2025 roku Władimir Putin mówił o odradzaniu japońskiego militaryzmu pod pretekstem rzekomego zagrożenia rosyjskiego i chińskiego. Rosyjska dyplomacja przedstawiała natomiast japońskie ćwiczenia, rosnące wydatki obronne oraz współpracę z USA jako element stopniowego demontażu powojennych ograniczeń i tworzenia potencjału ofensywnego. Nie jest więc przypadkiem, że w chińskim komunikacie dotyczącym Okinotori pojawia się dokładnie ten sam schemat.

Incydent morski wklejony w ramę wrażliwości historycznej.

Zamiast pytania: „czy rosyjsko-chińska aktywność wojskowa zwiększa presję na Japonię?” odbiorca otrzymuje inne: „czy Japonia wykorzystuje zagrożenie chińskie i rosyjskie, aby ponownie stać się mocarstwem militarnym?”. To typowy przykład sugestii opartej na błędnych przesłankach.

Historia jako narzędzie ograniczania współczesnej polityki Japonii

Rosja i Chiny dysponują przy tym szczególnie użytecznym zasobem narracyjnym: historią imperialnej Japonii, którą wykorzystują do prób delegitymizacji współczesnych decyzji politycznych, których charakter, uwarunkowania i cele są zasadniczo inne.

Mechanizm wygląda następująco:

• wzrost japońskich wydatków obronnych zostaje połączony z przedwojennym militaryzmem;
• rozwijanie przemysłu obronnego – z przemysłem wojennym cesarskiej Japonii;
• współpraca z USA i NATO – z odejściem od powojennego pacyfizmu;
• wsparcie Filipin i zaangażowanie w bezpieczeństwo Tajwanu – z historyczną ekspansją Japonii w Azji;
• a spór o prawo morza – z próbą rewizji powojennego ładu.

Jest to manipulacyjne używanie pamięci historycznej jako instrumentu ograniczania legitymacji Japonii do działania we własnym interesie bezpieczeństwa.

Trzecia narracja: Japonia nie jest państwem zagrożonym, lecz źródłem zagrożenia

To prawdopodobnie najważniejszy element całej konstrukcji.

Z perspektywy Tokio wzrost zdolności wojskowych Chin, presja wokół Tajwanu, aktywność na Morzu Wschodniochińskim, współpraca wojskowa Rosji i Chin oraz wojna Rosji przeciwko Ukrainie tworzą środowisko bezpieczeństwa wymagające zwiększenia zdolności odstraszania. Japońskie dokumenty strategiczne otwarcie opisują otoczenie państwa jako najpoważniejsze i najbardziej złożone od zakończenia II wojny światowej.

Rosyjsko-chiński przekaz dezinformacyjny odwraca ten ciąg przyczynowy.

W jego ramach:

• nie Japonia wzmacnia obronę wskutek rosnącej presji lecz Rosja i Chiny zwiększają aktywność wskutek militaryzacji Japonii.
• Nie Chiny i Rosja destabilizują otoczenie Japonii, lecz Tokio destabilizuje region przez zwiększanie wydatków wojskowych, rozwijanie zdolności rakietowych i budowanie sieci partnerstw.
• Nie obecność rosyjsko-chińskich okrętów jest demonstracją siły, lecz japoński protest staje się próbą ograniczenia legalnej działalności innych państw.
• Nie współpraca rosyjsko-chińska ma charakter rewizjonistyczny – rewizjonistą staje się Japonia.

„Trzy Morza”: z wielu partnerstw powstaje jeden przeciwnik

Analizowany materiał propagandowy idzie jeszcze dalej, łącząc Morze Wschodniochińskie, Morze Południowochińskie i Cieśninę Tajwańską w jedną przestrzeń strategiczną. Propagandyści zachowują przy tym dużą ostrożność. Wyraźnie przyznają, że koncepcja „Trzech Mórz” nie jest oficjalną nazwą chińskiej doktryny wojskowej. Zauważa również, że Japonia, Filipiny i Tajwan nie tworzą jednego systemu obronnego, nie posiadają wspólnego dowództwa ani jednolitych zobowiązań sojuszniczych.

Ale następnie zestawiają umowy logistyczne, współpracę wojskową, delimitację obszarów morskich, ćwiczenia, politykę wobec Tajwanu i sojusz ze Stanami Zjednoczonymi w taki sposób, aby utworzyć obraz stopniowo integrującego się teatru operacyjnego Zachodu.

To szczególnie skuteczny mechanizm perswazji. Nie trzeba twierdzić, że istnieje formalny „antychiński sojusz”. Wystarczy pokazać dziesięć oddzielnych elementów współpracy, a następnie zasugerować, że wszystkie są częściami jednego procesu.

W ten sposób działania Japonii i jej partnerów zostają przedstawione fałszywie nie jako sieć odrębnych odpowiedzi na różne problemy bezpieczeństwa, lecz jako przygotowanie infrastruktury umożliwiającej przyszłe ofensywne działania przeciwko Chinom.

Rosja jako uczestnik i wzmacniacz chińskiej narracji

Rosyjska rola w analizowanym przekazie jest subtelniejsza. Rosja kształtuje sobie informacyjnie możliwość działania wspólnie z Chinami bez konieczności pełnej identyfikacji z całością chińskich „roszczeń”.

To ważny model szerszej współpracy Moskwy i Pekinu. Oba państwa nie muszą posiadać identycznych interesów ani identycznie interpretować wszystkich problemów prawnych. Wystarczy, że posiadają wspólny interes w:

• osłabianiu wiarygodności transatlantyckiego systemu sojuszy;
• podważaniu politycznej legitymacji Japonii do zwiększania potencjału wojskowego;
• przedstawianiu Zachodu i jego partnerów jako strony odpowiedzialnej za eskalację;
• oraz budowaniu fałszywego sposobu interpretowania prawa międzynarodowego i bezpieczeństwa regionalnego.

Propaganda nowej generacji: nie kłamstwo, lecz zarządzanie znaczeniem

Analizowany materiał pokazuje specyficzny zestaw technik manipulacji w sposobie prowadzenia  oddziaływania informacyjnego przez Kreml i Pekin. Jego skuteczność nie opiera się na fabrykowaniu wydarzeń, tworzeniu całkowicie fałszywych informacji czy prostym zaprzeczaniu faktom. Przeciwnie – podstawą przekazu i manipulacji są informacje prawdziwe, rzeczywiste spory prawne, istniejące napięcia polityczne oraz autentyczne działania państw. Kluczowe znaczenie ma jednak sposób ich doboru, zestawienia i interpretacji.

Mechanizm ten polega przede wszystkim na selekcji faktów, czyli eksponowaniu tych elementów rzeczywistości, które wzmacniają pożądaną tezę, przy jednoczesnym ograniczaniu znaczenia informacji mogących ją osłabić. Następnie fakty zostają osadzone w odpowiednio dobranym kontekście, który nadaje im nowe znaczenie polityczne i emocjonalne. Pojedyncze zdarzenia są zestawiane z innymi przypadkami poprzez analogie, często historyczne lub prawne, dzięki czemu odbiorca zaczyna postrzegać bieżące wydarzenie jako część szerszego i pozornie spójnego procesu.

Istotną rolę odgrywa również sugestia. Propaganda nie zawsze formułuje jednoznaczny zarzut, lecz prowadzi odbiorcę do określonego wniosku poprzez dobór pytań, porównań i kolejność prezentowanych informacji. Szczególnie skuteczne jest przy tym interpretowanie współczesnych decyzji Japonii przez pryzmat jej imperialnej przeszłości z pierwszej połowy XX wieku. Pozwala to przenieść negatywne skojarzenia historyczne na obecne działania obronne i polityczne Tokio, mimo że ich kontekst strategiczny jest całkowicie odmienny.

Kolejnym mechanizmem jest fałszywy symetryzm, polegający na przedstawianiu działań stron jako porównywalnych pod względem odpowiedzialności, intencji lub skali, nawet jeśli ich charakter i uwarunkowania są różne. Dzięki temu aktywność Rosji i Chin może zostać przedstawiona jako odpowiedź na działania Japonii, a nie jako niezależny element presji wojskowej i politycznej.

Najważniejszym efektem tych zabiegów jest jednak przesunięcie związku przyczynowo-skutkowego. Zamiast przedstawiać wzrost japońskich zdolności obronnych jako reakcję na pogarszające się środowisko bezpieczeństwa, przekaz odwraca logikę wydarzeń i sugeruje, że to właśnie militaryzacja Japonii zmusza Chiny i Rosję do zwiększania własnej aktywności. W ten sposób zmienia się nie sam fakt, lecz jego znaczenie.

To właśnie stanowi istotę zaawansowanej propagandy: nie tyle produkowanie alternatywnej rzeczywistości, ile zarządzanie sposobem, w jaki odbiorca interpretuje rzeczywistość istniejącą.

Okinotori jako laboratorium szerszej operacji narracyjnej

Znaczenie przypadku Okinotori wykracza zatem daleko poza spór o kilka metrów kwadratowych skał na Pacyfiku. To laboratorium, w którym widocznych jest kilka podstawowych elementów współczesnej rosyjsko-chińskiej dezinformacji strategicznej.

• prawo międzynarodowe nie jest odrzucane – jest reinterpretowane w sposób pozwalający oskarżyć przeciwnika o jego naruszanie.
• historia nie pełni wyłącznie funkcji pamięci – staje się instrumentem bieżącej manipulacji i presji politycznej.
• modernizacja wojskowa Japonii / Zachodu zostaje przedstawiona bez kontekstu działań, które do niej doprowadziły.
• sieć regionalnych partnerstw Japonii zostaje zrekonstruowana jako zorganizowany system konfrontacji.
• własna obecność wojskowa Rosji i Chin zostaje normalizowana jako legalna, proporcjonalna i reaktywna.

Tak skonstruowana narracja nie jest przeznaczona wyłącznie dla odbiorcy rosyjskiego czy chińskiego. Jej potencjalnie najważniejszą grupą docelową są państwa trzecie – szczególnie te, które nie identyfikują się jednoznacznie z żadnym z bloków i dla których argument o zachodnich „podwójnych standardach” pozostaje atrakcyjny.

Nie chodzi o kamień. Chodzi o prawo Japonii do reagowania

Najważniejszego celu rosyjsko-chińskiego przekazu wobec Japonii nie należy więc szukać ani w historii, ani nawet w sporze o status Okinotori. Celem jest ograniczenie legitymacji Japonii do reagowania na zmianę środowiska bezpieczeństwa.

Jeżeli wzmacnianie japońskich sił zbrojnych można przedstawić jako odradzanie militaryzmu, współpracę z Filipinami jako ekspansję, relacje z NATO jako militaryzację Indo-Pacyfiku, stanowisko wobec Tajwanu jako ingerencję, a protest przeciwko rosyjsko-chińskiej obecności wojskowej jako próbę ograniczenia legalnej swobody żeglugi, wówczas praktycznie każda odpowiedź Tokio na agresywne działania Chin i Rosji może zostać przedstawiona jako kolejny dowód japońskiego rewizjonizmu.

To mechanizm zamykający odbiorcę w narracyjnej pułapce: jeżeli Japonia nie reaguje to potwierdza słabość a jeżeli reaguje to rzekomo potwierdza militaryzm.

I właśnie dlatego przypadek Okinotori powinien być traktowany nie jako egzotyczny spór prawny o niewielki obiekt na Pacyfiku, lecz jako przykład dużo szerszego procesu.

Rosja i Chiny rozwijają równolegle zdolność do łączenia presji wojskowej, argumentacji prawnej, pamięci historycznej i oddziaływania informacyjnego w jeden spójny model komunikacji strategicznej. W tym modelu Okinotori jest jedynie punktem na mapie. Prawdziwym przedmiotem sporu staje się odpowiedź na pytanie, kto ma zostać uznany za źródło destabilizacji Indo-Pacyfiku.

Autor: Katarzyna Wojda