![Rosja od lat przedstawia się jako naturalny partner państw Globalnego Południa oraz rzecznik „wielobiegunowego ładu”, który ma stanowić alternatywę wobec dominacji Zachodu. W tej narracji Kreml pozycjonuje się także jako przeciwnik neokolonializmu. Analiza konkretnych przypadków, obejmujących Irak, Kubę oraz wybrane państwa afrykańskie, prowadzi jednak do odmiennych wniosków. W praktyce zamiast relacji partnerskich widoczny jest powtarzalny schemat instrumentalnego wykorzystywania zasobów tych państw. Mechanizm ten nie jest nowy. W wielu aspektach przypomina działania Związku Radzieckiego wobec krajów określanych wówczas jako Trzeci Świat. Zmieniła się retoryka oraz część narzędzi operacyjnych, natomiast podstawowa logika pozostaje podobna. Rosja deklaruje wsparcie dla suwerenności i niezależności państw Globalnego Południa, jednocześnie wykorzystując ich ograniczenia strukturalne dla realizacji własnych celów politycznych i militarnych. Irak jako model operacyjny Przypadek Iraku dostarcza jednego z najbardziej przejrzystych przykładów działania mechanizmu rekrutacyjnego. W lutym 2026 roku irackie służby bezpieczeństwa zatrzymały 17 osób podejrzanych o udział w siatce werbunkowej. Jak podaje portal The New Arab, młodzi Irakijczycy byli przyciągani ofertami pracy oraz studiów, które po przyjeździe do Rosji „przekształcały się w kontrakt na służbę wojskową”. Kluczowym elementem całego procesu był brak tłumaczenia dokumentów oraz presja wywierana na podpisywanie umów sporządzonych w języku obcym. Dostępne relacje wskazują, że nie był to incydent jednostkowy. Jak czytamy w dzienniku The National, „młodzież była wciągana poprzez pozornie legalne kanały, takie jak agencje pracy czy biura podróży, a następnie wiązana kontraktami w obcym języku”. Źródła te sugerują również, że skala zjawiska jest istotna. Według przywoływanych informacji „około 3 000 Irakijczyków trafiło do rosyjskiej armii”. Reakcja władz w Bagdadzie wskazuje, że proceder został potraktowany jako realne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Podjęto decyzję o zamknięciu części programów stypendialnych oraz rozpoczęto działania dyplomatyczne. W analizie tego przypadku konieczne jest zachowanie precyzji. Mamy do czynienia z konkretnym mechanizmem funkcjonującym w Iraku, a nie z jednorodnym zjawiskiem obejmującym cały region, co bywa upraszczane w niektórych przekazach. Skalowanie mechanizmu: Kuba i Afryka Podobne schematy działania widoczne są także poza Irakiem, co wskazuje na ich powtarzalny, a nie incydentalny charakter. Na Kubie rekrutacja opiera się przede wszystkim na wykorzystaniu dysproporcji ekonomicznych. Jak wskazuje analiza Friedrich Naumann Foundation, oferowano wynagrodzenia „rzędu 2 000 USD miesięcznie przy średniej kubańskiej około 17 USD”, a także obietnice nieruchomości i uzyskania obywatelstwa. W tym samym opracowaniu szacuje się, że liczba osób zaangażowanych po stronie rosyjskiej może sięgać nawet kilkunastu tysięcy. Zjawisko to ma jednocześnie wyraźny wymiar komunikacyjny. Portal The New Voice of Ukraine podaje, powołując się na ustalenia ukraińskiego wywiadu, że działania te służą budowaniu przekazu, zgodnie z którym „Rosja nie jest agresorem, bo wspiera ją także ‘cywilizowany świat’”. W tym ujęciu osoby rekrutowane pełnią podwójną funkcję, ponieważ są wykorzystywane zarówno operacyjnie, jak i propagandowo. W państwach afrykańskich proces ten ma bardziej rozproszony charakter, jednak jego logika pozostaje zbliżona. Jak relacjonuje Al Jazeera, według strony ukraińskiej „ponad 1 780 obywateli afrykańskich walczy obecnie w rosyjskiej armii”, a sam mechanizm obejmuje dziesiątki państw. Jednocześnie źródła cytowane przez tę redakcję wskazują, że wielu rekrutów było „wciąganych na czarnym rynku pracy […] bez przeszkolenia”, często pod pretekstem ofert zatrudnienia. Relacje uczestników tych procesów potwierdzają, że sytuacja po przyjeździe do Rosji miała w wielu przypadkach charakter przymusowy. W materiale agencji Reuters czytamy, że część z nich została skierowana „bezpośrednio do kopania okopów i działań na froncie”, często bez odpowiedniego przygotowania oraz zaplecza logistycznego. Mechanizm działania: struktura i funkcje Analiza porównawcza pozwala uchwycić spójny schemat operacyjny, który powtarza się w różnych kontekstach geograficznych. Pierwszym etapem jest impuls ekonomiczny. Jak podaje dziennik The National, potencjalnym rekrutom oferuje się „jednorazowe premie sięgające 20 000 USD oraz miesięczne wynagrodzenie około 3 000 USD”. W realiach wielu państw Globalnego Południa oznacza to dochód wielokrotnie przewyższający lokalne standardy, co znacząco zwiększa podatność na ofertę. Drugim etapem jest moment przejęcia kontroli. Po przyjeździe do Rosji rekruci trafiają w sytuację asymetrii informacyjnej i prawnej. Podpisują dokumenty, których często nie rozumieją, a ich możliwość wycofania się zostaje ograniczona. Agencja Reuters relacjonuje, że część z nich trafia „bezpośrednio na front, nierzadko do najbardziej niebezpiecznych zadań”, co wskazuje na instrumentalne traktowanie tych osób jako zasobu wysokiego ryzyka. Trzecim elementem jest warstwa informacyjna. Obecność cudzoziemców jest eksponowana w przekazie medialnym jako dowód międzynarodowego poparcia. Jak wskazuje portal The New Voice of Ukraine, ich udział służy budowaniu narracji o globalnej legitymizacji działań Rosji, co ma znaczenie zarówno wobec odbiorców wewnętrznych, jak i zagranicznych. Uzupełnieniem tego modelu są lokalne sieci współpracy. Z ustaleń agencji Reuters wynika, że w niektórych przypadkach proces rekrutacji wspierany jest przez lokalnych aktorów politycznych oraz biznesowych. Zwiększa to wiarygodność ofert i ułatwia dotarcie do potencjalnych kandydatów, jednocześnie utrudniając przeciwdziałanie temu zjawisku na poziomie państwowym. Bandung i reinterpretacja „trzeciej drogi” Konferencja w Bandungu w 1955 roku stanowiła próbę zdefiniowania realnej autonomii państw postkolonialnych wobec rywalizujących bloków. Jej uczestnicy odrzucali podporządkowanie zarówno Zachodowi, jak i Związkowi Radzieckiemu. Jak przypomina analiza publikowana przez Explaining History, deklarowano sprzeciw wobec „kolonializmu we wszystkich jego postaciach”, obejmującego każdą formę dominacji zewnętrznej, niezależnie od jej ideologicznego uzasadnienia. Współczesna Rosja świadomie odwołuje się do tej tradycji. W swojej komunikacji podkreśla znaczenie wielobiegunowości oraz wspólnoty państw Globalnego Południa, które mają rzekomo odzyskiwać podmiotowość w systemie międzynarodowym. Problem polega na tym, że obserwowane działania stoją w sprzeczności z tym przekazem. Mechanizmy rekrutacyjne prowadzą do sytuacji, w której obywatele tych państw są wciągani w konflikt po stronie rosyjskiej. W praktyce oznacza to odejście od idei niezaangażowania i faktyczne podporządkowanie się jednemu z aktorów. W tym ujęciu widoczna jest wyraźna ciągłość historyczna. Związek Radziecki również deklarował wsparcie dla państw niezaangażowanych, jednocześnie konsekwentnie rozszerzając własną strefę wpływów. Dzisiejsza Rosja operuje mniej ideologicznym językiem, częściej wykorzystuje narzędzia ekonomiczne, sieci pośredników oraz mechanizmy rynkowe, jednak cel pozostaje zbliżony. Chodzi o wciąganie państw i ich społeczeństw w orbitę własnych interesów, przy jednoczesnym utrzymaniu narracji o partnerstwie i wspólnej walce z dominacją Zachodu. Między narracją a praktyką Zestawienie przypadków Iraku, Kuby oraz państw afrykańskich prowadzi do jednego zasadniczego wniosku, choć nie wynika on z deklaracji, lecz z obserwacji konkretnych działań. W różnych kontekstach geograficznych powtarza się ten sam schemat, w którym czynniki ekonomiczne, presja sytuacyjna oraz manipulacja informacyjna tworzą spójny mechanizm pozyskiwania ludzi do działań militarnych. Na poziomie oficjalnym Rosja konsekwentnie odwołuje się do idei współpracy i wspólnoty interesów z państwami Globalnego Południa. W praktyce prowadzi to jednak do ograniczania ich realnej autonomii. Koncepcja „trzeciej drogi”, która miała oznaczać niezależność od wielkich bloków, przestaje funkcjonować jako projekt polityczny, a zaczyna pełnić rolę narzędzia uzasadniającego konkretne działania. Z perspektywy analitycznej kluczowe znaczenie ma rozróżnienie między warstwą deklaratywną a operacyjną. To nie język oficjalnych wystąpień, lecz przebieg procesów rekrutacyjnych, przepływ ludzi oraz sposób ich wykorzystania pozwalają uchwycić rzeczywisty charakter relacji. W tym wymiarze Globalne Południe nie występuje jako równorzędny partner, lecz jako zasób, który można mobilizować w zależności od potrzeb strategicznych.](https://disinfodigest.pl/wp-content/uploads/2026/04/Zasobyludzkie.png)
Cel mai recent studiu MUGA, realizat de Fundația INFO OPS Plskai DFRLab în spațiul informațional al Republicii Moldova, documentează în detaliu impactul acțiunilor de dezinformare și propagandă rusești.
Studiul acoperă perioada septembrie – decembrie 2024. Analizează modul în care manipulările informaționale (FIMI) destabilizează societățile, amplifică diviziunile politice și subminează securitatea Republicii Moldova. Rezultatele sale scot la iveală amploarea războaielor informaționale contemporane și efectele lor pe termen lung.
Republica Moldova se află într-un moment crucial al istoriei sale moderne. Alegerile prezidențiale, care au avut loc pe 20 octombrie, au exercitat o influență decisivă asupra dezvoltării ulterioare a acestui stat mic, dar strategic important din Europa de Est. Moldovenii au decis nu doar alegerea noului președinte, ci și direcția în care va merge țara lor: continuarea drumului integrării cu Uniunea Europeană sau rămânerea sub influența puternică a Rusiei. Președinta de atunci, Maia Sandu, a susținut ferm cursul proeuropean, care a adus Republicii Moldova statutul de țară candidată la UE, iar obiectivul său era înscrierea acestei direcții strategice în Constituție.
Cu toate acestea, procesul democratic s-a confruntat cu numeroase obstacole. Rusia, care de ani de zile încearcă să-și mențină sfera de influență în regiune, și-a intensificat acțiunile de destabilizare pentru a perturba traiectoria proeuropeană a Republicii Moldova. Kremlinul, folosind instrumente de război hibrid, cum ar fi dezinformarea, atacurile cibernetice, manipulările opiniei publice și finanțarea candidaților proruși, a încercat să submineze procesul electoral și să slăbească democrația moldovenească. Rezultatele acestor alegeri au avut consecințe de anvergură atât pentru viitorul țării, cât și pentru stabilitatea întregii regiuni.
Intensificarea ingerințelor rusești în alegeri
În perioada premergătoare alegerilor s-a observat o intensificare a tentativelor rusești de a perturba procesul electoral. Autoritățile Republicii Moldova au detectat acțiuni care vizau subminarea caracterului democratic al alegerilor și slăbirea încrederii în instituțiile statului. Un exemplu a fost operațiunea de cumpărare a voturilor la scară largă, organizată de oligarhul prorus Ilan Șor, aflat în Rusia. Poliția moldovenească a dezvăluit că se plănuia mituirea a cel puțin 130.000 de cetățeni, alocând pentru acest scop aproximativ 15 milioane de dolari.
Șor, care a jucat un rol cheie în tentativele de destabilizare a țării, a fost condamnat în lipsă pentru fraude financiare și spălare de bani. Legăturile sale cu serviciile de informații rusești și structurile politice proruși au fost documentate pe larg.
Campanii de destabilizare și acțiuni hibride
Rusia a sprijinit activ instruirea activiștilor proruși, care au avut loc, printre altele, în Serbia, Bosnia și pe teritoriul Rusiei. Aceste instruiri includeau pregătirea participanților pentru organizarea de revolte, ciocniri cu poliția și tentative de lovituri de stat. Aceste acțiuni au fost finanțate prin rețele legate de Ilan Șor.
Mass-media rusești și platformele de socializare au devenit instrumente de răspândire a dezinformării, al cărei scop era generarea de tensiuni sociale. Au fost diseminate narațiuni false menite să incite frica față de integrarea Republicii Moldova cu UE, sugerând, printre altele, că aceasta va aduce crize economice și sociale.
Dezvăluirea mecanismelor de destabilizare
Autoritățile Republicii Moldova, cu sprijinul partenerilor internaționali, au desfășurat operațiuni de demascare a acțiunilor de destabilizare. Au fost efectuate numeroase percheziții și rețineri, care au demonstrat că Rusia a utilizat rețele de boți și documente false pentru a manipula opinia publică.
Viitorul Republicii Moldova
În fața amenințării crescânde a ingerinței din partea Rusiei, alegerile din 2024 au fost cruciale pentru determinarea viitorului Republicii Moldova. Sprijinul din partea Occidentului, inclusiv sancțiunile împotriva oligarhilor și sprijinul financiar pentru guvernul proeuropean, a avut o importanță decisivă pentru protejarea democrației și suveranității statului.
Comunitatea internațională a trebuit să se alăture forțelor care aspiră la integrarea cu UE, pentru a asigura Republicii Moldova stabilitate și dezvoltare democratică. În contextul intensificării acțiunilor Kremlinului, rezultatul alegerilor a devenit un punct de cotitură, care ar putea decide direcția în care se va îndrepta țara în anii următori.
Analiza operațiunilor informaționale rusești indică caracterul lor complex și multidimensional. Kremlinul utilizează propaganda ca instrument pentru atingerea obiectivelor strategice politice, militare și economice. În fața escaladării agresiunii informaționale rusești împotriva Republicii Moldova, este necesară monitorizarea și contracararea continuă a dezinformării, atât la nivel național, cât și internațional. Protejarea spațiului informațional rămâne un element cheie în lupta pentru stabilitate și securitate globală.
Mai multe informații veți găsi în raportul nostru, a cărui publicare va avea loc pe 31 decembrie 2024. Vă invităm să-l consultați!
Proiectul este finanțat din bugetul de stat în cadrul concursului Ministrului Afacerilor Externe al Republicii Polone „Diplomația publică 2024-2025 – dimensiunea europeană și contracararea dezinformării”.
Publicația exprimă exclusiv opiniile autorului și nu poate fi asimilată cu poziția oficială a Ministerului Afacerilor Externe al Republicii Polone.
Operacje wpływu (FIMI) na bezpieczeństwo Mołdawii
Mołdawia od kilku lat stoi w obliczu wzmożonych działań propagandowych o charakterze hybrydowym, których źródłem – zgodnie z przedstawionymi w tekście badaniami – jest przede wszystkim Federacja Rosyjska. Wybory prezydenckie przeprowadzone 20 października 2024 roku, mające zdecydować, czy kraj pozostanie na drodze proeuropejskiej, czy raczej umocni swoje relacje z Kremlem, stały się kluczowym momentem dla zrozumienia faktycznego zasięgu i intensywności rosyjskiej ingerencji. W toku śledztwa ustalono, że różnorodne techniki dezinformacji, manipulacji w mediach i nacisków finansowych były częścią zorganizowanej operacji. Wyniki referendum w sprawie integracji europejskiej dodatkowo wyostrzyły spory o przyszły kierunek polityki zagranicznej Mołdawii.
Analiza mediów tradycyjnych i społecznościowych oraz identyfikacja kluczowych aktorów
W ramach przeprowadzonych badań Fundacji INFO OPS Polska i DFRLab przeanalizowano różne kanały komunikacji, począwszy od tradycyjnych stacji telewizyjnych, prasy i radia, aż po media internetowe i konta w mediach społecznościowych (TikTok, Facebook, Telegram, YouTube, X). Analiza potwierdza, że Rosja odgrywa najważniejszą rolę w kampaniach dezinformacyjnych, próbując osłabić mołdawską suwerenność i proeuropejski kurs rządu.
Rosja wykorzystuje przede wszystkim:
- Media tradycyjne z licencjami na nadawanie w Mołdawii – do niedawna retransmitujące sygnały kanałów takich jak Pervyj Kanal czy RTR, co zapewniało szeroki dostęp do rosyjskich treści i narracji politycznych. Ujawniono jednak przypadki odebrania licencji stacjom nadającym kremlowską propagandę.
- Portale internetowe (np. Sputnik Moldova) i strony afiliowane z prorosyjskimi politykami (np. Ilana Șora).
- Sieć anonimowych kont w mediach społecznościowych (Telegram, Facebook, TikTok) – w wyniku śledztwa zidentyfikowano liczne profile rozpowszechniające treści antyzachodnie.
- Grupy regionalne w Naddniestrzu i Gagauzji – działające zgodnie z linią kremlowską media separatystycznych władz, często powiązane z rosyjskimi służbami lub sponsorowane przez struktury biznesowe bliskie Moskwie.
Źródła dezinformacji
W wyniku śledztwa przeprowadzonego przez wspomniane organizacje zidentyfikowano Federację Rosyjską jako jedynego, najważniejszego aktora zewnętrznego wpływającego na sytuację w Mołdawii. Inne kraje nie odgrywają tak znacznej roli.
Podatności w Mołdawii, które wykorzystuje Federacja Rosyjska
W badanych materiałach wyłania się obraz co najmniej pięciu kluczowych obszarów podatnych na manipulację ze strony Rosji. Każdy z nich odgrywa istotną rolę w destabilizowaniu ładu wewnętrznego i wpływa na świadomość społeczną:
- Podatność religijna
Ścisłe powiązania Mołdawskiej Cerkwi Prawosławnej z Patriarchatem Moskiewskim przekładają się na podatność grup wyznaniowych na prorosyjskie narracje, zwłaszcza w kwestii konserwatywnych wartości czy relacji z Zachodem.
- Podatność etniczna
W śledztwach prowadzonych przez obie organizacje wielokrotnie wskazano na wyjątkową rolę regionu Naddniestrza i Gagauzji, gdzie dominującej pozycji używają prorosyjscy liderzy. Separatyzm i poczucie „odrębnej tożsamości” stanowią punkt zaczepienia dla rosyjskiej propagandy.
- Podatność polityczna
Promowanie prorosyjskich kandydatów (Ilan Șor, Igor Dodon), kampanie kupowania głosów i destabilizacja procesu wyborczego (w toku śledztwa ustalono m.in. plany przekupienia aż 130 tys. obywateli) pokazują, jak silnie polityka Mołdawii jest narażona na presję zewnętrzną.
- Podatność związana z bezpieczeństwem
Rosja stosuje argumentację o potencjalnym zagrożeniu militarnym (stacjonowanie wojsk w Naddniestrzu) czy próbach wciągania kraju w zewnętrzne konflikty, aby wywoływać lęk w społeczeństwie. Przekaz o rzekomym „zagrożeniu z Zachodu” osłabia proeuropejskie dążenia.
- Podatność gospodarcza
Kreml buduje zależność energetyczną, używając szantażu gazowego i jednocześnie obiecując korzyści ekonomiczne w zamian za lojalność wobec polityki prorosyjskiej. Kryzysy w dostawach surowców stały się narzędziem podważania zaufania do prozachodniego rządu.
Case study: „Pilny apel gwiazd Hollywood”
W wyniku śledztwa organizacji badawczych wykryto nagranie, w którym celebryci – nieświadomi prawdziwego znaczenia rosyjskich słów – wzywali do obalenia prezydent Mai Sandu. Film, zatytułowany „Pilny apel gwiazd Hollywood do Mai Sandu”, opublikowano na TikToku, na koncie @oleg_spb2. Dzięki analizie ustalono, że był to element szerszej akcji, której celem stało się ośmieszenie proeuropejskiego rządu. Ten przykład ilustruje, jak w ramach operacji wpływu Rosja potrafi instrumentalnie wykorzystać nawet zagraniczne gwiazdy, docierając w ten sposób do masowego audytorium w sieci.
Rekomendacje
Aby przeciwdziałać rosyjskim operacjom dezinformacyjnym i chronić mołdawską przestrzeń informacyjną, zaleca się:
- Wzmacnianie kompetencji cyfrowych społeczeństwa
Prowadzenie szkoleń i kampanii edukacyjnych uczących rozpoznawania fake newsów, deepfake’ów czy sponsorowanych treści wyborczych.
- Rozwój profesjonalnych struktur analitycznych
Utworzenie stałych komórek monitorujących dezinformację (np. w ministerstwach spraw wewnętrznych czy obrony), współpracujących z ekspertami w zakresie cybersecurity i OSINT.
- Wprowadzenie surowszych wymogów transparentności finansowej mediów
Obowiązek pełnego ujawniania źródeł finansowania portali, stacji radiowych i telewizyjnych, zwłaszcza gdy zachodzi podejrzenie finansowania z zewnątrz.
- Kontynuacja reform w TeleRadio-Moldova
Dalsza depolityzacja i uniezależnienie publicznego nadawcy tak, by minimalizować ryzyko politycznych nacisków i promowania jednostronnej narracji.
- Współpraca międzynarodowa
Wsparcie ze strony UE i innych instytucji w walce z dezinformacją (szkolenia, narzędzia weryfikacji fact-checkingowej, know-how z zakresu budowania odporności informacyjnej).
- Budowanie odporności w regionach autonomicznych
Kompleksowe programy dla Gagauzji i Naddniestrza (inwestycje infrastrukturalne, kultura, edukacja), co ograniczy skuteczność narracji prorosyjskich.
- Regulacje przeciw szerzeniu nienawiści i agresywnych przekazów
Stworzenie odpowiednich podstaw prawnych do blokowania treści, które w oczywisty sposób wzywają do przemocy (np. „Zniszczmy Sandu”).
- Zróżnicowanie źródeł energii
Zmniejszenie uzależnienia od rosyjskich surowców (dywersyfikacja dostaw gazu, inwestycje w energię odnawialną) wprost przekłada się na ograniczenie szantażu politycznego.
- Wspieranie niezależnego dziennikarstwa śledczego
Umożliwienie dochodzeń i publikacji, które ujawniają przykłady korupcji i powiązań pomiędzy aktorami politycznymi a zagranicznymi sponsorami.
- Kampanie społeczne o charakterze integracyjnym
Promowanie inkluzywności wobec różnych grup etnicznych i religijnych w Mołdawii, tak by nie pozostawiać im wyłącznie kanałów o charakterze propagandowym.
Wyniki śledztwa i opisane w artykule działania jednoznacznie wskazują, że to właśnie Federacja Rosyjska, posługująca się szerokim wachlarzem środków dezinformacyjnych, w największym stopniu wpływa na kształt mołdawskiej przestrzeni informacyjnej i stara się podważyć dążenia Kiszyniowa do integracji z Unią Europejską.
Skala i kompleksowość rosyjskich operacji dezinformacyjnych czynią z nich realne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i stabilności demokratycznej Mołdawii. Zasygnalizowane rekomendacje pokazują, że odpowiedzią na presję z zewnątrz musi być systemowa i wielowątkowa polityka, łącząca reformy medialne, edukację cyfrową oraz zdecydowane działania prawne. W obliczu nasilających się form manipulacji i prób finansowania kolejnych kampanii wyborczych z zagranicy, tylko zbudowanie trwałej odporności społecznej i wzmacnianie instytucji publicznych może zapewnić, że Mołdawia obierze kierunek w pełni autonomiczny, odpowiadający rzeczywistym aspiracjom jej obywateli.
Artykuł powstał na podstawie raportu „Projekt MUGA – Badanie środowiska informacyjnego: Mołdawia”, realizowanego przez Fundację INFO OPS Polska oraz DFRLab (Atlantic Council). Więcej informacji znajdą Państwo w pełnej wersji opracowania, która zostanie udostępniona 31 grudnia 2024 roku – zapraszamy!
Publikacja została zrealizowana w ramach projektu MUGA: Przeciwdziałanie dezinformacji i analiza zagrożeń dla bezpieczeństwa informacyjnego w Mołdawii, Ukrainie, Gruzji i Armenii.
Projekt finansowany z budżetu państwa w ramach konkursu Ministra Spraw Zagranicznych RP „Dyplomacja publiczna 2024-2025 – wymiar europejski i przeciwdziałanie dezinformacji”.
Publikacja wyraża wyłącznie poglądy autora i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.
