![Rosja od lat przedstawia się jako naturalny partner państw Globalnego Południa oraz rzecznik „wielobiegunowego ładu”, który ma stanowić alternatywę wobec dominacji Zachodu. W tej narracji Kreml pozycjonuje się także jako przeciwnik neokolonializmu. Analiza konkretnych przypadków, obejmujących Irak, Kubę oraz wybrane państwa afrykańskie, prowadzi jednak do odmiennych wniosków. W praktyce zamiast relacji partnerskich widoczny jest powtarzalny schemat instrumentalnego wykorzystywania zasobów tych państw. Mechanizm ten nie jest nowy. W wielu aspektach przypomina działania Związku Radzieckiego wobec krajów określanych wówczas jako Trzeci Świat. Zmieniła się retoryka oraz część narzędzi operacyjnych, natomiast podstawowa logika pozostaje podobna. Rosja deklaruje wsparcie dla suwerenności i niezależności państw Globalnego Południa, jednocześnie wykorzystując ich ograniczenia strukturalne dla realizacji własnych celów politycznych i militarnych. Irak jako model operacyjny Przypadek Iraku dostarcza jednego z najbardziej przejrzystych przykładów działania mechanizmu rekrutacyjnego. W lutym 2026 roku irackie służby bezpieczeństwa zatrzymały 17 osób podejrzanych o udział w siatce werbunkowej. Jak podaje portal The New Arab, młodzi Irakijczycy byli przyciągani ofertami pracy oraz studiów, które po przyjeździe do Rosji „przekształcały się w kontrakt na służbę wojskową”. Kluczowym elementem całego procesu był brak tłumaczenia dokumentów oraz presja wywierana na podpisywanie umów sporządzonych w języku obcym. Dostępne relacje wskazują, że nie był to incydent jednostkowy. Jak czytamy w dzienniku The National, „młodzież była wciągana poprzez pozornie legalne kanały, takie jak agencje pracy czy biura podróży, a następnie wiązana kontraktami w obcym języku”. Źródła te sugerują również, że skala zjawiska jest istotna. Według przywoływanych informacji „około 3 000 Irakijczyków trafiło do rosyjskiej armii”. Reakcja władz w Bagdadzie wskazuje, że proceder został potraktowany jako realne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Podjęto decyzję o zamknięciu części programów stypendialnych oraz rozpoczęto działania dyplomatyczne. W analizie tego przypadku konieczne jest zachowanie precyzji. Mamy do czynienia z konkretnym mechanizmem funkcjonującym w Iraku, a nie z jednorodnym zjawiskiem obejmującym cały region, co bywa upraszczane w niektórych przekazach. Skalowanie mechanizmu: Kuba i Afryka Podobne schematy działania widoczne są także poza Irakiem, co wskazuje na ich powtarzalny, a nie incydentalny charakter. Na Kubie rekrutacja opiera się przede wszystkim na wykorzystaniu dysproporcji ekonomicznych. Jak wskazuje analiza Friedrich Naumann Foundation, oferowano wynagrodzenia „rzędu 2 000 USD miesięcznie przy średniej kubańskiej około 17 USD”, a także obietnice nieruchomości i uzyskania obywatelstwa. W tym samym opracowaniu szacuje się, że liczba osób zaangażowanych po stronie rosyjskiej może sięgać nawet kilkunastu tysięcy. Zjawisko to ma jednocześnie wyraźny wymiar komunikacyjny. Portal The New Voice of Ukraine podaje, powołując się na ustalenia ukraińskiego wywiadu, że działania te służą budowaniu przekazu, zgodnie z którym „Rosja nie jest agresorem, bo wspiera ją także ‘cywilizowany świat’”. W tym ujęciu osoby rekrutowane pełnią podwójną funkcję, ponieważ są wykorzystywane zarówno operacyjnie, jak i propagandowo. W państwach afrykańskich proces ten ma bardziej rozproszony charakter, jednak jego logika pozostaje zbliżona. Jak relacjonuje Al Jazeera, według strony ukraińskiej „ponad 1 780 obywateli afrykańskich walczy obecnie w rosyjskiej armii”, a sam mechanizm obejmuje dziesiątki państw. Jednocześnie źródła cytowane przez tę redakcję wskazują, że wielu rekrutów było „wciąganych na czarnym rynku pracy […] bez przeszkolenia”, często pod pretekstem ofert zatrudnienia. Relacje uczestników tych procesów potwierdzają, że sytuacja po przyjeździe do Rosji miała w wielu przypadkach charakter przymusowy. W materiale agencji Reuters czytamy, że część z nich została skierowana „bezpośrednio do kopania okopów i działań na froncie”, często bez odpowiedniego przygotowania oraz zaplecza logistycznego. Mechanizm działania: struktura i funkcje Analiza porównawcza pozwala uchwycić spójny schemat operacyjny, który powtarza się w różnych kontekstach geograficznych. Pierwszym etapem jest impuls ekonomiczny. Jak podaje dziennik The National, potencjalnym rekrutom oferuje się „jednorazowe premie sięgające 20 000 USD oraz miesięczne wynagrodzenie około 3 000 USD”. W realiach wielu państw Globalnego Południa oznacza to dochód wielokrotnie przewyższający lokalne standardy, co znacząco zwiększa podatność na ofertę. Drugim etapem jest moment przejęcia kontroli. Po przyjeździe do Rosji rekruci trafiają w sytuację asymetrii informacyjnej i prawnej. Podpisują dokumenty, których często nie rozumieją, a ich możliwość wycofania się zostaje ograniczona. Agencja Reuters relacjonuje, że część z nich trafia „bezpośrednio na front, nierzadko do najbardziej niebezpiecznych zadań”, co wskazuje na instrumentalne traktowanie tych osób jako zasobu wysokiego ryzyka. Trzecim elementem jest warstwa informacyjna. Obecność cudzoziemców jest eksponowana w przekazie medialnym jako dowód międzynarodowego poparcia. Jak wskazuje portal The New Voice of Ukraine, ich udział służy budowaniu narracji o globalnej legitymizacji działań Rosji, co ma znaczenie zarówno wobec odbiorców wewnętrznych, jak i zagranicznych. Uzupełnieniem tego modelu są lokalne sieci współpracy. Z ustaleń agencji Reuters wynika, że w niektórych przypadkach proces rekrutacji wspierany jest przez lokalnych aktorów politycznych oraz biznesowych. Zwiększa to wiarygodność ofert i ułatwia dotarcie do potencjalnych kandydatów, jednocześnie utrudniając przeciwdziałanie temu zjawisku na poziomie państwowym. Bandung i reinterpretacja „trzeciej drogi” Konferencja w Bandungu w 1955 roku stanowiła próbę zdefiniowania realnej autonomii państw postkolonialnych wobec rywalizujących bloków. Jej uczestnicy odrzucali podporządkowanie zarówno Zachodowi, jak i Związkowi Radzieckiemu. Jak przypomina analiza publikowana przez Explaining History, deklarowano sprzeciw wobec „kolonializmu we wszystkich jego postaciach”, obejmującego każdą formę dominacji zewnętrznej, niezależnie od jej ideologicznego uzasadnienia. Współczesna Rosja świadomie odwołuje się do tej tradycji. W swojej komunikacji podkreśla znaczenie wielobiegunowości oraz wspólnoty państw Globalnego Południa, które mają rzekomo odzyskiwać podmiotowość w systemie międzynarodowym. Problem polega na tym, że obserwowane działania stoją w sprzeczności z tym przekazem. Mechanizmy rekrutacyjne prowadzą do sytuacji, w której obywatele tych państw są wciągani w konflikt po stronie rosyjskiej. W praktyce oznacza to odejście od idei niezaangażowania i faktyczne podporządkowanie się jednemu z aktorów. W tym ujęciu widoczna jest wyraźna ciągłość historyczna. Związek Radziecki również deklarował wsparcie dla państw niezaangażowanych, jednocześnie konsekwentnie rozszerzając własną strefę wpływów. Dzisiejsza Rosja operuje mniej ideologicznym językiem, częściej wykorzystuje narzędzia ekonomiczne, sieci pośredników oraz mechanizmy rynkowe, jednak cel pozostaje zbliżony. Chodzi o wciąganie państw i ich społeczeństw w orbitę własnych interesów, przy jednoczesnym utrzymaniu narracji o partnerstwie i wspólnej walce z dominacją Zachodu. Między narracją a praktyką Zestawienie przypadków Iraku, Kuby oraz państw afrykańskich prowadzi do jednego zasadniczego wniosku, choć nie wynika on z deklaracji, lecz z obserwacji konkretnych działań. W różnych kontekstach geograficznych powtarza się ten sam schemat, w którym czynniki ekonomiczne, presja sytuacyjna oraz manipulacja informacyjna tworzą spójny mechanizm pozyskiwania ludzi do działań militarnych. Na poziomie oficjalnym Rosja konsekwentnie odwołuje się do idei współpracy i wspólnoty interesów z państwami Globalnego Południa. W praktyce prowadzi to jednak do ograniczania ich realnej autonomii. Koncepcja „trzeciej drogi”, która miała oznaczać niezależność od wielkich bloków, przestaje funkcjonować jako projekt polityczny, a zaczyna pełnić rolę narzędzia uzasadniającego konkretne działania. Z perspektywy analitycznej kluczowe znaczenie ma rozróżnienie między warstwą deklaratywną a operacyjną. To nie język oficjalnych wystąpień, lecz przebieg procesów rekrutacyjnych, przepływ ludzi oraz sposób ich wykorzystania pozwalają uchwycić rzeczywisty charakter relacji. W tym wymiarze Globalne Południe nie występuje jako równorzędny partner, lecz jako zasób, który można mobilizować w zależności od potrzeb strategicznych.](https://disinfodigest.pl/wp-content/uploads/2026/04/Zasobyludzkie.png)
Rosyjska propaganda buduje narrację o „ukraińskim zagrożeniu”. Sabotaż jako narzędzie wojny informacyjnej Kremla
W ostatnich tygodniach obserwujemy wyraźne nasilenie przekazów dezinformacyjnych wymierzonych w Ukrainę i jej sojuszników. Rosyjska propaganda konsekwentnie wykorzystuje incydenty sabotażowe i kryminalne z udziałem obywateli Ukrainy, aby zbudować spójny (i fałszywy) obraz Kijowa jako źródła chaosu, zagrożenia i destabilizacji. Ten schemat narracyjny nie jest przypadkowy — stanowi element szerszej operacji informacyjno-psychologicznej, której celem jest erozja solidarności Zachodu z Ukrainą.
Od incydentu do narracji: jak Kreml buduje emocje
Każde wydarzenie, w którym pojawia się wątek „ukraińskiego sprawcy”, staje się w rosyjskiej infosferze punktem wyjścia do wielowarstwowej operacji propagandowej. W przekazach kontrolowanych przez Kreml powtarza się teza, że Ukraina nie panuje nad swoimi obywatelami, a ci — działając przestępczo lub agresywnie — mają stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa państw Unii Europejskiej.
Równolegle propaganda rosyjska promuje tezę, że pomoc dla Kijowa sprowadza na Europę realne niebezpieczeństwo — od zamachów po destabilizację porządku publicznego. Hasła w stylu „Ukraińcy sprowadzają chaos” lub „Ukraina odwdzięcza się sabotażem za zachodnią pomoc” pojawiają się w rosyjskich kanałach Telegramu, na portalach powiązanych z mediami państwowymi, a następnie są wzmacniane przez sieci kont pseudolokalnych i skrajnie prawicowe profile w krajach UE.
Mechanizm operacji: wojna kognitywna w praktyce
Według analityków INFO OPS Polska, incydenty sabotażowe w Rumunii i Polsce stanowią element rosyjskiej operacji kognitywno-informacyjnej, której zadaniem jest nie tylko generowanie chaosu, lecz przede wszystkim wywoływanie określonych reakcji społecznych i politycznych. Kreml dąży do tego, by w świadomości opinii publicznej utrwaliło się przekonanie, że „Ukraina stała się problemem”, a wsparcie dla niej przynosi więcej strat niż korzyści.
Tego typu działania łączą sferę fizyczną (np. zlecane przez rosyjskie służby próby podpaleń, sabotażu) z operacją percepcyjną — zarządzaniem emocjami i narracjami. Każde takie zdarzenie przynosi Kremlowi wielokrotny zwrot propagandowy przy minimalnych kosztach.
Cel strategiczny: podważyć solidarność i zaufanie
Propaganda rosyjska nie ogranicza się do dyskredytowania Ukrainy jako państwa. Jej głównym celem jest uderzenie w jedność Zachodu — w tym w relacje Polski, Rumunii, Niemiec i innych sojuszników wspierających Kijów. Kreml stara się zaszczepić przekonanie, że solidarność z Ukrainą jest niebezpieczna, kosztowna i politycznie ryzykowna.
W tym kontekście pojawia się narracja o „niewdzięcznym sojuszniku” — Ukrainie, która rzekomo odwdzięcza się sabotażem i przestępczością za otrzymywaną pomoc. W połączeniu z przekazem o „zmęczeniu społecznym wojną” ma to osłabić poparcie dla dalszego wsparcia militarnego i humanitarnego.
Zacieranie śladów i zaprzeczalność operacyjna
Równocześnie rosyjskie „media i dyplomacja” stosują tzw. strategię zaprzeczalności — każdą wzmiankę o możliwym udziale Moskwy w aktach sabotażu określają jako „dezinformację” i „rusofobiczną propagandę”. W efekcie powstaje symetryczny obraz: Ukraina i Rosja są przedstawiane jako równie winne, a prawda ma pozostać nieuchwytna. Taka symetria informacyjna sprzyja relatywizowaniu agresji i rozmywaniu odpowiedzialności Kremla.
Jak reagować: warstwa faktów i komunikacja strategiczna
Eksperci podkreślają, że w obliczu tego typu operacji kluczowa jest szybka reakcja informacyjna państw i instytucji. Każdy przypadek, w którym pojawia się wątek ukraińskiego wykonawstwa, powinien być natychmiast uzupełniony o komunikat służb, jasno oddzielający odpowiedzialność jednostkową od narodowej oraz wskazujący na zewnętrzne źródło inspiracji.
Konieczne jest tworzenie tzw. warstwy faktów — wiarygodnych i terminowych informacji publikowanych przez instytucje państwowe, zanim uproszczone narracje zdążą się utrwalić w przestrzeni medialnej.
Wojna, która toczy się w świadomości
Sabotaże, wycieki, dezinformacja i manipulacja emocjami tworzą jeden ekosystem operacyjny. Każda niezweryfikowana informacja, każdy powielony fake news staje się częścią większej układanki – wojny kognitywnej, w której bronią są emocje, a celem jest podważenie zaufania i rozbicie wspólnoty Zachodu.
W tym sensie każdy z nas staje się uczestnikiem pola walki – odbiorcą, który może albo powielić rosyjski przekaz, albo go zdemaskować. A od tej świadomości zależy dziś skuteczność obrony informacyjnej całej Europy.