![Rosja od lat przedstawia się jako naturalny partner państw Globalnego Południa oraz rzecznik „wielobiegunowego ładu”, który ma stanowić alternatywę wobec dominacji Zachodu. W tej narracji Kreml pozycjonuje się także jako przeciwnik neokolonializmu. Analiza konkretnych przypadków, obejmujących Irak, Kubę oraz wybrane państwa afrykańskie, prowadzi jednak do odmiennych wniosków. W praktyce zamiast relacji partnerskich widoczny jest powtarzalny schemat instrumentalnego wykorzystywania zasobów tych państw. Mechanizm ten nie jest nowy. W wielu aspektach przypomina działania Związku Radzieckiego wobec krajów określanych wówczas jako Trzeci Świat. Zmieniła się retoryka oraz część narzędzi operacyjnych, natomiast podstawowa logika pozostaje podobna. Rosja deklaruje wsparcie dla suwerenności i niezależności państw Globalnego Południa, jednocześnie wykorzystując ich ograniczenia strukturalne dla realizacji własnych celów politycznych i militarnych. Irak jako model operacyjny Przypadek Iraku dostarcza jednego z najbardziej przejrzystych przykładów działania mechanizmu rekrutacyjnego. W lutym 2026 roku irackie służby bezpieczeństwa zatrzymały 17 osób podejrzanych o udział w siatce werbunkowej. Jak podaje portal The New Arab, młodzi Irakijczycy byli przyciągani ofertami pracy oraz studiów, które po przyjeździe do Rosji „przekształcały się w kontrakt na służbę wojskową”. Kluczowym elementem całego procesu był brak tłumaczenia dokumentów oraz presja wywierana na podpisywanie umów sporządzonych w języku obcym. Dostępne relacje wskazują, że nie był to incydent jednostkowy. Jak czytamy w dzienniku The National, „młodzież była wciągana poprzez pozornie legalne kanały, takie jak agencje pracy czy biura podróży, a następnie wiązana kontraktami w obcym języku”. Źródła te sugerują również, że skala zjawiska jest istotna. Według przywoływanych informacji „około 3 000 Irakijczyków trafiło do rosyjskiej armii”. Reakcja władz w Bagdadzie wskazuje, że proceder został potraktowany jako realne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Podjęto decyzję o zamknięciu części programów stypendialnych oraz rozpoczęto działania dyplomatyczne. W analizie tego przypadku konieczne jest zachowanie precyzji. Mamy do czynienia z konkretnym mechanizmem funkcjonującym w Iraku, a nie z jednorodnym zjawiskiem obejmującym cały region, co bywa upraszczane w niektórych przekazach. Skalowanie mechanizmu: Kuba i Afryka Podobne schematy działania widoczne są także poza Irakiem, co wskazuje na ich powtarzalny, a nie incydentalny charakter. Na Kubie rekrutacja opiera się przede wszystkim na wykorzystaniu dysproporcji ekonomicznych. Jak wskazuje analiza Friedrich Naumann Foundation, oferowano wynagrodzenia „rzędu 2 000 USD miesięcznie przy średniej kubańskiej około 17 USD”, a także obietnice nieruchomości i uzyskania obywatelstwa. W tym samym opracowaniu szacuje się, że liczba osób zaangażowanych po stronie rosyjskiej może sięgać nawet kilkunastu tysięcy. Zjawisko to ma jednocześnie wyraźny wymiar komunikacyjny. Portal The New Voice of Ukraine podaje, powołując się na ustalenia ukraińskiego wywiadu, że działania te służą budowaniu przekazu, zgodnie z którym „Rosja nie jest agresorem, bo wspiera ją także ‘cywilizowany świat’”. W tym ujęciu osoby rekrutowane pełnią podwójną funkcję, ponieważ są wykorzystywane zarówno operacyjnie, jak i propagandowo. W państwach afrykańskich proces ten ma bardziej rozproszony charakter, jednak jego logika pozostaje zbliżona. Jak relacjonuje Al Jazeera, według strony ukraińskiej „ponad 1 780 obywateli afrykańskich walczy obecnie w rosyjskiej armii”, a sam mechanizm obejmuje dziesiątki państw. Jednocześnie źródła cytowane przez tę redakcję wskazują, że wielu rekrutów było „wciąganych na czarnym rynku pracy […] bez przeszkolenia”, często pod pretekstem ofert zatrudnienia. Relacje uczestników tych procesów potwierdzają, że sytuacja po przyjeździe do Rosji miała w wielu przypadkach charakter przymusowy. W materiale agencji Reuters czytamy, że część z nich została skierowana „bezpośrednio do kopania okopów i działań na froncie”, często bez odpowiedniego przygotowania oraz zaplecza logistycznego. Mechanizm działania: struktura i funkcje Analiza porównawcza pozwala uchwycić spójny schemat operacyjny, który powtarza się w różnych kontekstach geograficznych. Pierwszym etapem jest impuls ekonomiczny. Jak podaje dziennik The National, potencjalnym rekrutom oferuje się „jednorazowe premie sięgające 20 000 USD oraz miesięczne wynagrodzenie około 3 000 USD”. W realiach wielu państw Globalnego Południa oznacza to dochód wielokrotnie przewyższający lokalne standardy, co znacząco zwiększa podatność na ofertę. Drugim etapem jest moment przejęcia kontroli. Po przyjeździe do Rosji rekruci trafiają w sytuację asymetrii informacyjnej i prawnej. Podpisują dokumenty, których często nie rozumieją, a ich możliwość wycofania się zostaje ograniczona. Agencja Reuters relacjonuje, że część z nich trafia „bezpośrednio na front, nierzadko do najbardziej niebezpiecznych zadań”, co wskazuje na instrumentalne traktowanie tych osób jako zasobu wysokiego ryzyka. Trzecim elementem jest warstwa informacyjna. Obecność cudzoziemców jest eksponowana w przekazie medialnym jako dowód międzynarodowego poparcia. Jak wskazuje portal The New Voice of Ukraine, ich udział służy budowaniu narracji o globalnej legitymizacji działań Rosji, co ma znaczenie zarówno wobec odbiorców wewnętrznych, jak i zagranicznych. Uzupełnieniem tego modelu są lokalne sieci współpracy. Z ustaleń agencji Reuters wynika, że w niektórych przypadkach proces rekrutacji wspierany jest przez lokalnych aktorów politycznych oraz biznesowych. Zwiększa to wiarygodność ofert i ułatwia dotarcie do potencjalnych kandydatów, jednocześnie utrudniając przeciwdziałanie temu zjawisku na poziomie państwowym. Bandung i reinterpretacja „trzeciej drogi” Konferencja w Bandungu w 1955 roku stanowiła próbę zdefiniowania realnej autonomii państw postkolonialnych wobec rywalizujących bloków. Jej uczestnicy odrzucali podporządkowanie zarówno Zachodowi, jak i Związkowi Radzieckiemu. Jak przypomina analiza publikowana przez Explaining History, deklarowano sprzeciw wobec „kolonializmu we wszystkich jego postaciach”, obejmującego każdą formę dominacji zewnętrznej, niezależnie od jej ideologicznego uzasadnienia. Współczesna Rosja świadomie odwołuje się do tej tradycji. W swojej komunikacji podkreśla znaczenie wielobiegunowości oraz wspólnoty państw Globalnego Południa, które mają rzekomo odzyskiwać podmiotowość w systemie międzynarodowym. Problem polega na tym, że obserwowane działania stoją w sprzeczności z tym przekazem. Mechanizmy rekrutacyjne prowadzą do sytuacji, w której obywatele tych państw są wciągani w konflikt po stronie rosyjskiej. W praktyce oznacza to odejście od idei niezaangażowania i faktyczne podporządkowanie się jednemu z aktorów. W tym ujęciu widoczna jest wyraźna ciągłość historyczna. Związek Radziecki również deklarował wsparcie dla państw niezaangażowanych, jednocześnie konsekwentnie rozszerzając własną strefę wpływów. Dzisiejsza Rosja operuje mniej ideologicznym językiem, częściej wykorzystuje narzędzia ekonomiczne, sieci pośredników oraz mechanizmy rynkowe, jednak cel pozostaje zbliżony. Chodzi o wciąganie państw i ich społeczeństw w orbitę własnych interesów, przy jednoczesnym utrzymaniu narracji o partnerstwie i wspólnej walce z dominacją Zachodu. Między narracją a praktyką Zestawienie przypadków Iraku, Kuby oraz państw afrykańskich prowadzi do jednego zasadniczego wniosku, choć nie wynika on z deklaracji, lecz z obserwacji konkretnych działań. W różnych kontekstach geograficznych powtarza się ten sam schemat, w którym czynniki ekonomiczne, presja sytuacyjna oraz manipulacja informacyjna tworzą spójny mechanizm pozyskiwania ludzi do działań militarnych. Na poziomie oficjalnym Rosja konsekwentnie odwołuje się do idei współpracy i wspólnoty interesów z państwami Globalnego Południa. W praktyce prowadzi to jednak do ograniczania ich realnej autonomii. Koncepcja „trzeciej drogi”, która miała oznaczać niezależność od wielkich bloków, przestaje funkcjonować jako projekt polityczny, a zaczyna pełnić rolę narzędzia uzasadniającego konkretne działania. Z perspektywy analitycznej kluczowe znaczenie ma rozróżnienie między warstwą deklaratywną a operacyjną. To nie język oficjalnych wystąpień, lecz przebieg procesów rekrutacyjnych, przepływ ludzi oraz sposób ich wykorzystania pozwalają uchwycić rzeczywisty charakter relacji. W tym wymiarze Globalne Południe nie występuje jako równorzędny partner, lecz jako zasób, który można mobilizować w zależności od potrzeb strategicznych.](https://disinfodigest.pl/wp-content/uploads/2026/04/Zasobyludzkie.png)
Wprowadzenie
Publikacja przez rosyjskie Ministerstwo Obrony listy europejskich firm zaangażowanych w produkcję dronów dla Ukrainy – a następnie jej jednoznaczna interpretacja przez Dmitrija Miedwiediewa jako „listy potencjalnych celów” – stanowi przykład operacji informacyjnej o wyraźnie zastraszającym charakterze. Nie jest to wyłącznie komunikat polityczny ani incydentalna wypowiedź przedstawiciela władz. To element szerszej strategii propagandowej, której celem jest wywołanie lęku, destabilizacja percepcji bezpieczeństwa oraz wywieranie presji decyzyjnej na państwa Zachodu.
W ślad za wypowiedzią Dmitrija Miedwiediewa oraz komunikatem rosyjskiego Ministerstwa Obrony, rosyjska propaganda uruchomiła skoordynowane działania informacyjne mające na celu amplifikację efektu zastraszania. Przekaz został szybko podchwycony i powielany przez kanały prokremlowskie oraz sieci powiązanych kont w mediach społecznościowych.
Równolegle wzmacniano narracje o „nieuchronności konfliktu”, „ignorowaniu czerwonych linii” oraz „bezpośrednim zagrożeniu dla państw NATO”, co wskazuje na celowe przejście od pojedynczego komunikatu politycznego do szeroko zakrojonej operacji psychologicznej. Działania te miały na celu nie tylko zwiększenie zasięgu przekazu, ale przede wszystkim utrwalenie w świadomości odbiorców poczucia realnego, bezpośredniego zagrożenia oraz wywołanie presji na decydentów politycznych w państwach Zachodu.
Szczególnie istotny jest kontekst tej komunikacji. Wskazanie konkretnych lokalizacji – w tym zakładów w Polsce, takich jak Mielec i Tarnów – przenosi przekaz z poziomu abstrakcyjnego zagrożenia na poziom bezpośredniego, spersonalizowanego ryzyka. Jednocześnie wpisuje się w dobrze rozpoznany schemat rosyjskiej propagandy, łączący groźby militarne z narracjami o nieuchronnej eskalacji nuklearnej.
Operacjonalizacja strachu: od listy firm do listy celów
Kluczowym momentem eskalacji przekazu była wypowiedź Dmitrija Miedwiediewa, który stwierdził: „Lista europejskich zakładów produkujących drony i inne wyposażenie to lista potencjalnych celów dla rosyjskich sił zbrojnych. To, czy uderzenia staną się rzeczywistością, zależy od tego, co nastąpi dalej”, uzupełniając ją sugestywnym komunikatem: „Śpijcie słodko, europejscy partnerzy”.
Tego rodzaju komunikacja nie ma charakteru czysto deklaratywnego. Jest to klasyczny przykład tzw. strategicznego sygnalizowania poprzez zastraszanie. Wskazanie konkretnych obiektów infrastruktury przemysłowej w państwach NATO stanowi m. in. próbę:
- wzbudzenia poczucia bezpośredniego zagrożenia w społeczeństwach Zachodu,
- wywołania presji na decydentów politycznych w zakresie ograniczenia wsparcia dla Ukrainy.
Istotne jest również to, że komunikat nie zawiera jednoznacznej zapowiedzi ataku. Zamiast tego operuje warunkowością („to, czy uderzenia staną się rzeczywistością, zależy od tego, co nastąpi dalej”), co zwiększa jego skuteczność psychologiczną. Odbiorca pozostaje w stanie niepewności, co jest jednym z kluczowych celów operacji informacyjnych.
Integracja groźby z narracją nuklearną
Wypowiedź Miedwiediewa nie funkcjonuje w próżni informacyjnej. Została natychmiast osadzona w zestawie powtarzalnych narracji propagandowych, które wzmacniają jej oddziaływanie i nadają jej wymiar strategiczny.
Pierwszą z nich jest teza, że „NATO prowadzi politykę, która nieuchronnie doprowadzi do konfliktu nuklearnego”. W tym ujęciu groźby wobec europejskich firm nie są prezentowane jako agresja, lecz jako element szerszego procesu eskalacyjnego, za który odpowiada Zachód.
Drugą narracją jest wskazywanie konkretnych państw – w tym Polski – jako potencjalnych celów: „Polska staje się pierwszoplanowym celem potencjalnego uderzenia jądrowego”. W połączeniu z publikacją listy zakładów przemysłowych przekaz ten zyskuje szczególną siłę oddziaływania, ponieważ łączy abstrakcyjne zagrożenie nuklearne z konkretnymi lokalizacjami.
Trzeci element stanowi narracja o upadku systemu kontroli zbrojeń: „system kontroli zbrojeń upada, a Rosja może zostać zmuszona do użycia broni jądrowej”. W ten sposób propaganda buduje obraz świata, w którym dotychczasowe mechanizmy stabilizacji przestają działać, a eskalacja staje się coraz bardziej prawdopodobna.
„Czerwone linie” i logika wymuszonej eskalacji
Istotnym komponentem analizowanego przekazu jest również odwołanie do tzw. „czerwonych linii”. Propaganda konsekwentnie podkreśla, że „Zachód ignoruje rosyjskie ‘czerwone linie’ i prowokuje do nieprzewidywalnej eskalacji”.
W tym schemacie Rosja nie jest przedstawiana jako inicjator działań ofensywnych, lecz jako aktor reagujący na działania innych. Groźby wobec europejskich zakładów przemysłowych zostają w ten sposób wpisane w narrację o „wymuszonej reakcji”, co ma na celu ich legitymizację.
Dodatkowo pojawia się teza, że „brak dialogu z Rosją przybliża świat do katastrofy atomowej”. To klasyczny mechanizm presji politycznej, w którym odpowiedzialność za deeskalację zostaje przeniesiona na Zachód. Odbiorca ma odnieść wrażenie, że jedynym sposobem uniknięcia eskalacji jest uwzględnienie rosyjskich postulatów.
Psychologiczne efekty operacji informacyjnej
Połączenie konkretnych gróźb z narracją nuklearną generuje wielopoziomowy efekt psychologiczny. Po pierwsze, następuje personalizacja zagrożenia – odbiorcy w Polsce, Niemczech czy Wielkiej Brytanii mogą zidentyfikować konkretne miejsca potencjalnego ataku.
Po drugie, dochodzi do eskalacji percepcji ryzyka. Groźba ataku konwencjonalnego zostaje powiązana z możliwością użycia broni jądrowej, co znacząco zwiększa poziom lęku.
Po trzecie, propaganda wywołuje presję decyzyjną. W sytuacji rosnącego niepokoju społecznego rośnie prawdopodobieństwo pojawienia się nacisków na ograniczenie wsparcia dla Ukrainy lub zmianę polityki bezpieczeństwa.
Po czwarte, budowany jest efekt niepewności i nieprzewidywalności, który osłabia poczucie stabilności i zaufania do systemów bezpieczeństwa.
Wnioski
Analizowany przypadek pokazuje, jak rosyjska propaganda aktywnie wykorzystuje komunikaty państwowe wpisane w retorykę szantażu nuklearnego do wywierania wpływu psychologicznego. Publikacja listy „celów” oraz jej interpretacja przez wysokiego rangą przedstawiciela władz stanowi element zintegrowanej operacji informacyjnej, w której groźby militarne są ściśle powiązane z narracjami o eskalacji nuklearnej.