![Rosja od lat przedstawia się jako naturalny partner państw Globalnego Południa oraz rzecznik „wielobiegunowego ładu”, który ma stanowić alternatywę wobec dominacji Zachodu. W tej narracji Kreml pozycjonuje się także jako przeciwnik neokolonializmu. Analiza konkretnych przypadków, obejmujących Irak, Kubę oraz wybrane państwa afrykańskie, prowadzi jednak do odmiennych wniosków. W praktyce zamiast relacji partnerskich widoczny jest powtarzalny schemat instrumentalnego wykorzystywania zasobów tych państw. Mechanizm ten nie jest nowy. W wielu aspektach przypomina działania Związku Radzieckiego wobec krajów określanych wówczas jako Trzeci Świat. Zmieniła się retoryka oraz część narzędzi operacyjnych, natomiast podstawowa logika pozostaje podobna. Rosja deklaruje wsparcie dla suwerenności i niezależności państw Globalnego Południa, jednocześnie wykorzystując ich ograniczenia strukturalne dla realizacji własnych celów politycznych i militarnych. Irak jako model operacyjny Przypadek Iraku dostarcza jednego z najbardziej przejrzystych przykładów działania mechanizmu rekrutacyjnego. W lutym 2026 roku irackie służby bezpieczeństwa zatrzymały 17 osób podejrzanych o udział w siatce werbunkowej. Jak podaje portal The New Arab, młodzi Irakijczycy byli przyciągani ofertami pracy oraz studiów, które po przyjeździe do Rosji „przekształcały się w kontrakt na służbę wojskową”. Kluczowym elementem całego procesu był brak tłumaczenia dokumentów oraz presja wywierana na podpisywanie umów sporządzonych w języku obcym. Dostępne relacje wskazują, że nie był to incydent jednostkowy. Jak czytamy w dzienniku The National, „młodzież była wciągana poprzez pozornie legalne kanały, takie jak agencje pracy czy biura podróży, a następnie wiązana kontraktami w obcym języku”. Źródła te sugerują również, że skala zjawiska jest istotna. Według przywoływanych informacji „około 3 000 Irakijczyków trafiło do rosyjskiej armii”. Reakcja władz w Bagdadzie wskazuje, że proceder został potraktowany jako realne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Podjęto decyzję o zamknięciu części programów stypendialnych oraz rozpoczęto działania dyplomatyczne. W analizie tego przypadku konieczne jest zachowanie precyzji. Mamy do czynienia z konkretnym mechanizmem funkcjonującym w Iraku, a nie z jednorodnym zjawiskiem obejmującym cały region, co bywa upraszczane w niektórych przekazach. Skalowanie mechanizmu: Kuba i Afryka Podobne schematy działania widoczne są także poza Irakiem, co wskazuje na ich powtarzalny, a nie incydentalny charakter. Na Kubie rekrutacja opiera się przede wszystkim na wykorzystaniu dysproporcji ekonomicznych. Jak wskazuje analiza Friedrich Naumann Foundation, oferowano wynagrodzenia „rzędu 2 000 USD miesięcznie przy średniej kubańskiej około 17 USD”, a także obietnice nieruchomości i uzyskania obywatelstwa. W tym samym opracowaniu szacuje się, że liczba osób zaangażowanych po stronie rosyjskiej może sięgać nawet kilkunastu tysięcy. Zjawisko to ma jednocześnie wyraźny wymiar komunikacyjny. Portal The New Voice of Ukraine podaje, powołując się na ustalenia ukraińskiego wywiadu, że działania te służą budowaniu przekazu, zgodnie z którym „Rosja nie jest agresorem, bo wspiera ją także ‘cywilizowany świat’”. W tym ujęciu osoby rekrutowane pełnią podwójną funkcję, ponieważ są wykorzystywane zarówno operacyjnie, jak i propagandowo. W państwach afrykańskich proces ten ma bardziej rozproszony charakter, jednak jego logika pozostaje zbliżona. Jak relacjonuje Al Jazeera, według strony ukraińskiej „ponad 1 780 obywateli afrykańskich walczy obecnie w rosyjskiej armii”, a sam mechanizm obejmuje dziesiątki państw. Jednocześnie źródła cytowane przez tę redakcję wskazują, że wielu rekrutów było „wciąganych na czarnym rynku pracy […] bez przeszkolenia”, często pod pretekstem ofert zatrudnienia. Relacje uczestników tych procesów potwierdzają, że sytuacja po przyjeździe do Rosji miała w wielu przypadkach charakter przymusowy. W materiale agencji Reuters czytamy, że część z nich została skierowana „bezpośrednio do kopania okopów i działań na froncie”, często bez odpowiedniego przygotowania oraz zaplecza logistycznego. Mechanizm działania: struktura i funkcje Analiza porównawcza pozwala uchwycić spójny schemat operacyjny, który powtarza się w różnych kontekstach geograficznych. Pierwszym etapem jest impuls ekonomiczny. Jak podaje dziennik The National, potencjalnym rekrutom oferuje się „jednorazowe premie sięgające 20 000 USD oraz miesięczne wynagrodzenie około 3 000 USD”. W realiach wielu państw Globalnego Południa oznacza to dochód wielokrotnie przewyższający lokalne standardy, co znacząco zwiększa podatność na ofertę. Drugim etapem jest moment przejęcia kontroli. Po przyjeździe do Rosji rekruci trafiają w sytuację asymetrii informacyjnej i prawnej. Podpisują dokumenty, których często nie rozumieją, a ich możliwość wycofania się zostaje ograniczona. Agencja Reuters relacjonuje, że część z nich trafia „bezpośrednio na front, nierzadko do najbardziej niebezpiecznych zadań”, co wskazuje na instrumentalne traktowanie tych osób jako zasobu wysokiego ryzyka. Trzecim elementem jest warstwa informacyjna. Obecność cudzoziemców jest eksponowana w przekazie medialnym jako dowód międzynarodowego poparcia. Jak wskazuje portal The New Voice of Ukraine, ich udział służy budowaniu narracji o globalnej legitymizacji działań Rosji, co ma znaczenie zarówno wobec odbiorców wewnętrznych, jak i zagranicznych. Uzupełnieniem tego modelu są lokalne sieci współpracy. Z ustaleń agencji Reuters wynika, że w niektórych przypadkach proces rekrutacji wspierany jest przez lokalnych aktorów politycznych oraz biznesowych. Zwiększa to wiarygodność ofert i ułatwia dotarcie do potencjalnych kandydatów, jednocześnie utrudniając przeciwdziałanie temu zjawisku na poziomie państwowym. Bandung i reinterpretacja „trzeciej drogi” Konferencja w Bandungu w 1955 roku stanowiła próbę zdefiniowania realnej autonomii państw postkolonialnych wobec rywalizujących bloków. Jej uczestnicy odrzucali podporządkowanie zarówno Zachodowi, jak i Związkowi Radzieckiemu. Jak przypomina analiza publikowana przez Explaining History, deklarowano sprzeciw wobec „kolonializmu we wszystkich jego postaciach”, obejmującego każdą formę dominacji zewnętrznej, niezależnie od jej ideologicznego uzasadnienia. Współczesna Rosja świadomie odwołuje się do tej tradycji. W swojej komunikacji podkreśla znaczenie wielobiegunowości oraz wspólnoty państw Globalnego Południa, które mają rzekomo odzyskiwać podmiotowość w systemie międzynarodowym. Problem polega na tym, że obserwowane działania stoją w sprzeczności z tym przekazem. Mechanizmy rekrutacyjne prowadzą do sytuacji, w której obywatele tych państw są wciągani w konflikt po stronie rosyjskiej. W praktyce oznacza to odejście od idei niezaangażowania i faktyczne podporządkowanie się jednemu z aktorów. W tym ujęciu widoczna jest wyraźna ciągłość historyczna. Związek Radziecki również deklarował wsparcie dla państw niezaangażowanych, jednocześnie konsekwentnie rozszerzając własną strefę wpływów. Dzisiejsza Rosja operuje mniej ideologicznym językiem, częściej wykorzystuje narzędzia ekonomiczne, sieci pośredników oraz mechanizmy rynkowe, jednak cel pozostaje zbliżony. Chodzi o wciąganie państw i ich społeczeństw w orbitę własnych interesów, przy jednoczesnym utrzymaniu narracji o partnerstwie i wspólnej walce z dominacją Zachodu. Między narracją a praktyką Zestawienie przypadków Iraku, Kuby oraz państw afrykańskich prowadzi do jednego zasadniczego wniosku, choć nie wynika on z deklaracji, lecz z obserwacji konkretnych działań. W różnych kontekstach geograficznych powtarza się ten sam schemat, w którym czynniki ekonomiczne, presja sytuacyjna oraz manipulacja informacyjna tworzą spójny mechanizm pozyskiwania ludzi do działań militarnych. Na poziomie oficjalnym Rosja konsekwentnie odwołuje się do idei współpracy i wspólnoty interesów z państwami Globalnego Południa. W praktyce prowadzi to jednak do ograniczania ich realnej autonomii. Koncepcja „trzeciej drogi”, która miała oznaczać niezależność od wielkich bloków, przestaje funkcjonować jako projekt polityczny, a zaczyna pełnić rolę narzędzia uzasadniającego konkretne działania. Z perspektywy analitycznej kluczowe znaczenie ma rozróżnienie między warstwą deklaratywną a operacyjną. To nie język oficjalnych wystąpień, lecz przebieg procesów rekrutacyjnych, przepływ ludzi oraz sposób ich wykorzystania pozwalają uchwycić rzeczywisty charakter relacji. W tym wymiarze Globalne Południe nie występuje jako równorzędny partner, lecz jako zasób, który można mobilizować w zależności od potrzeb strategicznych.](https://disinfodigest.pl/wp-content/uploads/2026/04/Zasobyludzkie.png)
Jak Kreml splata bezpieczeństwo regionalne, wojnę w Ukrainie i kryzys irański w jeden front propagandowy.
W ostatnich dniach (01 do 08 kwietnia 2026 roku) rosyjskie środowisko informacyjne rozwijało spójny i wielowarstwowy pakiet narracyjny, którego celem było jednoczesne oddziaływanie na percepcję bezpieczeństwa w Europie Środkowo-Wschodniej, na poparcie dla Ukrainy oraz na sposób rozumienia napięć wokół Iranu. Nie chodziło przy tym o przypadkowe komentarze medialne ani o rozproszone reakcje propagandowe, lecz o uporządkowaną operację interpretacyjną, w której różne wątki geopolityczne zostały podporządkowane jednej nadrzędnej tezie: Zachód destabilizuje świat, Rosja zaś jedynie reaguje na narzuconą jej konfrontację.
W tej konstrukcji Polska, państwa wschodniej flanki NATO, wsparcie dla Ukrainy oraz wydarzenia na Bliskim Wschodzie nie funkcjonują osobno. Przeciwnie — rosyjska propaganda konsekwentnie łączy je w jeden system znaczeń, którego zadaniem jest osłabienie zaufania do instytucji Zachodu, podważenie legitymacji działań obronnych Ukrainy oraz wywołanie wrażenia, że eskalacja międzynarodowa jest skutkiem polityki USA, NATO i ich sojuszników. Szczególne miejsce w tej operacji zajmuje Polska, przedstawiana nie jako państwo wzmacniające regionalną odporność, ale jako aktywny uczestnik rzekomej “antyrosyjskiej ofensywy”.
Polska i wschodnia flanka jako rzekome zaplecze wojny przeciw Rosji
Jednym z najważniejszych wątków obecnych w rosyjskim przekazie było przedstawianie Polski oraz innych państw wschodniej flanki NATO jako bezpośredniego zaplecza działań wymierzonych w Federację Rosyjską. W tej narracji nie są one już jedynie politycznymi sojusznikami Ukrainy ani państwami wspierającymi ofiarę agresji, lecz elementem infrastruktury wojennej rzekomo używanej do prowadzenia operacji przeciwko Rosji.
Taki zabieg ma bardzo konkretne znaczenie propagandowe. Po pierwsze, pozwala Kremlowi przesunąć odpowiedzialność za trwającą wojnę z rosyjskiej agresji na szerszy układ państw zachodnich, a zwłaszcza na państwa graniczne. Po drugie, tworzy psychologiczne uzasadnienie dla retoryki odstraszającej, gróźb oraz możliwych przyszłych działań eskalacyjnych wobec regionu. Polska w tym ujęciu ma być postrzegana nie jako państwo wzmacniające bezpieczeństwo europejskie, lecz jako czynnik ryzyka, prowokacji i destabilizacji.
Ukraińskie uderzenia dronowe jako „wojna NATO cudzymi rękami”
Rosyjska propaganda konsekwentnie stara się odbierać Ukrainie sprawczość i podmiotowość. Szczególnie wyraźnie było to widoczne w interpretowaniu ukraińskich operacji dronowych przeciwko infrastrukturze rosyjskiej. Zamiast przedstawiać je jako element legalnej i racjonalnej obrony państwa napadniętego, aparat wpływu Kremla próbuje opisywać je jako pośrednią formę agresji NATO przeciwko Rosji.
To klasyczny mechanizm narracyjny, którego funkcją jest odwrócenie sensu działań wojennych. Państwo-agresor przestaje być w tej opowieści odpowiedzialne za konflikt, a państwo broniące się zostaje zdegradowane do roli narzędzia w rękach zewnętrznych mocodawców. Taki przekaz ma nie tylko wzmacniać rosyjską tezę o wojnie zastępczej, lecz także osłabiać międzynarodowe zrozumienie dla ukraińskich działań obronnych i podważać zasadność dalszego wsparcia wojskowego dla Kijowa.
Polska jako państwo „rusofobiczne” i prowokacyjne
W rosyjskim przekazie Polska od dawna pełni funkcję wygodnego symbolu rzekomej „rusofobii” Zachodu. W analizowanym okresie ten motyw został ponownie uruchomiony i wzmocniony. Warszawa przedstawiana była jako państwo szczególnie konfrontacyjne, ideologicznie zdeterminowane do podtrzymywania wojny i gotowe do działań wykraczających poza standardowe zobowiązania sojusznicze.
To nie jest jedynie próba obrażenia Polski czy jej elit politycznych. Jest to raczej zabieg o charakterze strategicznym, mający osłabić wiarygodność Polski jako aktora bezpieczeństwa w oczach części opinii międzynarodowej i równocześnie uzasadnić rosyjskie działania militarne oraz polityczne w regionie. W praktyce oznacza to próbę odwrócenia ról: państwo wzmacniające odporność i wspierające porządek międzynarodowy ma zostać przedstawione jako agresywny podżegacz.
Wojsko Polskie i NATO jako rzekome siły ofensywne
Kolejny rozdział rosyjskiej operacji informacyjnej dotyczy sposobu przedstawiania obecności wojskowej NATO na wschodniej flance, w tym roli Wojska Polskiego. Z perspektywy rosyjskiej propagandy działania wzmacniające odstraszanie nie są opisywane jako defensywna odpowiedź na realne zagrożenie, lecz jako przygotowanie do działań ofensywnych przeciwko Rosji i Białorusi.
Tego rodzaju narracja ma szczególne znaczenie, ponieważ uderza w samą logikę bezpieczeństwa zbiorowego. Jeżeli bowiem obecność wojsk sojuszniczych i modernizacja sił zbrojnych państw regionu zostaną skutecznie przedstawione jako przygotowanie do wojny, wówczas Rosja może próbować legitymizować własną militaryzację, dalsze groźby i intensyfikację środków nacisku. W wymiarze psychologicznym jest to także próba wywołania lęku społecznego i osłabienia poparcia dla wzmacniania zdolności obronnych.
NATO jako sojusz słaby, skłócony i niewiarygodny
Rosyjskie media i komunikacja oficjalna bardzo chętnie eksponują wszelkie napięcia wewnątrz świata zachodniego. W ostatnich dniach szczególne znaczenie nadano tym przekazom, które pozwalają budować obraz NATO jako struktury wewnętrznie podzielonej, politycznie niestabilnej i niezdolnej do prowadzenia spójnej strategii wobec kryzysów międzynarodowych.
Tego rodzaju narracja pełni podwójną funkcję. Z jednej strony ma osłabiać wiarę społeczeństw państw frontowych w trwałość gwarancji bezpieczeństwa. Z drugiej — ma wzmacniać presję psychologiczną, sugerując, że oparcie bezpieczeństwa na sojuszu transatlantyckim jest ryzykowne, ponieważ jego jedność jest rzekomo krucha i chwilowa. W praktyce jest to próba erozji zaufania do jednego z najważniejszych filarów bezpieczeństwa Polski.
Wsparcie Ukrainy jako rzekome przedłużanie wojny
Stałym elementem rosyjskiej propagandy pozostaje przedstawianie zachodniego wsparcia dla Ukrainy jako czynnika, który nie broni napadniętego państwa, lecz wydłuża konflikt. W tym ujęciu pomoc militarna, szkoleniowa, logistyczna i polityczna nie ma charakteru solidarnościowego ani obronnego, lecz jest rzekomo częścią cynicznej gry Zachodu prowadzonej „do ostatniego Ukraińca”.
Jest to jedna z najbardziej niebezpiecznych narracji, ponieważ uderza w moralny fundament pomocy udzielanej Ukrainie. Jej celem jest nie tylko wzbudzenie znużenia wojną i zmęczenia kosztami wsparcia, lecz także stopniowe rozmontowywanie przekonania, że Ukraina ma prawo do skutecznej obrony. W odbiorze społecznym taka narracja ma prowadzić do wniosku, że pokój wymaga ograniczenia pomocy, a nie powstrzymania agresora.
Iran jako narzędzie antyzachodniej opowieści Kremla
W ostatnim tygodniu rosyjskie przekazy silnie wykorzystywały również napięcia wokół Iranu. Konflikt ten nie był przedstawiany jako odrębny kryzys regionalny, lecz jako kolejny dowód na rzekomo destrukcyjną rolę Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników. W tej interpretacji to nie lokalna dynamika bezpieczeństwa na Bliskim Wschodzie jest kluczowa, lecz możliwość oskarżenia Zachodu o destabilizację kolejnego regionu świata.
Taki sposób prowadzenia narracji ma bardzo istotne znaczenie dla rosyjskiej strategii komunikacyjnej. Pozwala bowiem przenieść emocje związane z Bliskim Wschodem — lęk przed wojną regionalną, kryzysem energetycznym, chaosem geopolitycznym — na grunt europejski. W efekcie odbiorca ma uznać, że Ukraina, NATO, Polska i Iran to nie osobne sprawy, lecz fragmenty jednej zachodniej polityki eskalacji.
Rosja jako rzekomy rzecznik pokoju i stabilizacji
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech rosyjskiej propagandy jest zdolność do łączenia agresywnej retoryki z równoczesnym kreowaniem się na stronę odpowiedzialną i stabilizującą. Widać to szczególnie wyraźnie w przekazach odnoszących się do Iranu. Rosja, która równolegle grozi Zachodowi i eskaluje presję wobec sąsiadów Ukrainy, próbuje występować jako mediator, rzecznik rozsądku i obrońca pokoju.
Ten zabieg nie jest skierowany wyłącznie do odbiorcy wewnętrznego. Ma on również znaczenie międzynarodowe: Kreml stara się odzyskiwać pozycję dyplomatyczną i przedstawiać siebie jako aktora niezbędnego do rozwiązywania globalnych kryzysów. W wymiarze informacyjnym chodzi o odwrócenie uwagi od podstawowego faktu — to Rosja jest agresorem w Europie — i zastąpienie tego obrazu narracją o Rosji jako koniecznym uczestniku porządku międzynarodowego.
Kryzys irański jako argument za normalizacją relacji z Rosją
W rosyjskim i prorosyjskim obiegu informacyjnym napięcia wokół Iranu zostały także wykorzystane do wzmacniania przekazu o rzekomej konieczności rewizji polityki europejskiej wobec Moskwy. W tej opowieści wojna i niestabilność na Bliskim Wschodzie mają dowodzić, że Europa powinna kierować się pragmatyzmem, ograniczyć konfrontację z Rosją i rozważyć powrót do bardziej „racjonalnych” relacji gospodarczych oraz energetycznych.
Nie jest to przekaz wyłącznie ekonomiczny. To narracja strategiczna, której celem jest podważenie sensu sankcji, osłabienie jedności Zachodu i budowanie przekonania, że Rosja pozostaje partnerem bardziej przewidywalnym niż część zachodnich sojuszników. W praktyce chodzi o stworzenie intelektualnego i politycznego gruntu pod przyszłe postulaty „normalizacji”, które miałyby odbywać się bez rozliczenia rosyjskiej agresji.
Ukraina i Iran jako jeden front wojny z Zachodem
Szczególnie ważnym zjawiskiem w badanym okresie było coraz wyraźniejsze splatanie wojny w Ukrainie z napięciami wokół Iranu w jedną całość interpretacyjną. Rosyjski przekaz buduje obraz świata, w którym Stany Zjednoczone i ich sojusznicy destabilizują kolejne regiony, a Rosja jedynie reaguje na narzucaną jej konfrontację. W tym sensie Ukraina i Iran stają się dwoma odsłonami tej samej historii.
To rozwiązanie propagandowe jest wyjątkowo użyteczne dla Kremla, ponieważ pozwala mu przenosić emocje i argumenty pomiędzy różnymi kryzysami. Oburzenie wobec sytuacji na Bliskim Wschodzie może być wykorzystywane do osłabiania poparcia dla Ukrainy, a lęk przed wojną w Europie — do wzmacniania antyzachodnich interpretacji kryzysu irańskiego. W rezultacie odbiorca otrzymuje jednolitą opowieść o Zachodzie jako źródle chaosu, a Rosji jako państwie rzekomo zmuszonym do obrony własnych interesów i stabilności międzynarodowej.
Wnioski
Analiza rosyjskiego środowiska informacyjnego z ostatnich siedmiu dni pokazuje, że nie mamy do czynienia z zestawem doraźnych reakcji propagandowych, lecz z dobrze zsynchronizowaną operacją narracyjną. Jej zasadniczym celem jest jednoczesne osłabienie wiarygodności Polski, przedstawienie NATO jako sojuszu niewydolnego i agresywnego, podważenie legitymacji wsparcia dla Ukrainy oraz wykorzystanie sytuacji wokół Iranu do budowy szerokiej antyzachodniej opowieści.
Z perspektywy operacyjnej szczególnie istotne jest to, że rosyjska propaganda nie rozdziela już wyraźnie poszczególnych teatrów napięć. Polska, Ukraina, NATO i Iran są włączane do jednej wspólnej konstrukcji, której nadrzędnym zadaniem jest zmiana sposobu rozumienia współczesnych kryzysów. Nie chodzi więc tylko o dezinformację w klasycznym sensie, lecz o próbę trwałego przeformatowania percepcji odbiorców: z obrazu Rosji jako agresora ku obrazowi Rosji jako oblężonego, lecz racjonalnego uczestnika światowego ładu.
Autor: Katarzyna Wojda
*Analizę oparto na monitoringu rosyjskich “mediów” i kanałów powiązanych z aparatem wpływu Kremla, obejmującym zarówno przekazy agencyjne i quasi-oficjalne, jak i materiały publicystyczne oraz komentatorskie rozwijające te same linie interpretacyjne. W szczególności uwzględniono depesze i kroniki publikowane przez TASS, w tym cykl „Военная операция США и Израиля в Иране. Хроника”, a także materiały obecne w Swobodnaja Pressa (Свободная Пресса), takie jak „Варшава, Вильнюс, Рига и Таллин стали законными целями”, „Польша и Прибалтика начали воевать с Россией в открытую, предоставив украинским дронам свое воздушное пространство”, „Россия может начать сбивать украинские дроны над Европой” oraz „Трамп пришел к союзникам за «Пэтриотами»: Польша возмущается, Германия, Швеция ждут”. Zestawienie tych publikacji pozwala uchwycić zarówno oficjalny rdzeń rosyjskiego przekazu, jak i jego rozwinięcia w środowisku medialnym wzmacniającym narracje o rzekomej agresywnej roli Polski, ofensywnym charakterze NATO, instrumentalnym wykorzystywaniu Ukrainy przez Zachód oraz przedstawianiu kryzysu wokół Iranu jako dowodu globalnie destabilizującej polityki USA i ich sojuszników.