![Rosja od lat przedstawia się jako naturalny partner państw Globalnego Południa oraz rzecznik „wielobiegunowego ładu”, który ma stanowić alternatywę wobec dominacji Zachodu. W tej narracji Kreml pozycjonuje się także jako przeciwnik neokolonializmu. Analiza konkretnych przypadków, obejmujących Irak, Kubę oraz wybrane państwa afrykańskie, prowadzi jednak do odmiennych wniosków. W praktyce zamiast relacji partnerskich widoczny jest powtarzalny schemat instrumentalnego wykorzystywania zasobów tych państw. Mechanizm ten nie jest nowy. W wielu aspektach przypomina działania Związku Radzieckiego wobec krajów określanych wówczas jako Trzeci Świat. Zmieniła się retoryka oraz część narzędzi operacyjnych, natomiast podstawowa logika pozostaje podobna. Rosja deklaruje wsparcie dla suwerenności i niezależności państw Globalnego Południa, jednocześnie wykorzystując ich ograniczenia strukturalne dla realizacji własnych celów politycznych i militarnych. Irak jako model operacyjny Przypadek Iraku dostarcza jednego z najbardziej przejrzystych przykładów działania mechanizmu rekrutacyjnego. W lutym 2026 roku irackie służby bezpieczeństwa zatrzymały 17 osób podejrzanych o udział w siatce werbunkowej. Jak podaje portal The New Arab, młodzi Irakijczycy byli przyciągani ofertami pracy oraz studiów, które po przyjeździe do Rosji „przekształcały się w kontrakt na służbę wojskową”. Kluczowym elementem całego procesu był brak tłumaczenia dokumentów oraz presja wywierana na podpisywanie umów sporządzonych w języku obcym. Dostępne relacje wskazują, że nie był to incydent jednostkowy. Jak czytamy w dzienniku The National, „młodzież była wciągana poprzez pozornie legalne kanały, takie jak agencje pracy czy biura podróży, a następnie wiązana kontraktami w obcym języku”. Źródła te sugerują również, że skala zjawiska jest istotna. Według przywoływanych informacji „około 3 000 Irakijczyków trafiło do rosyjskiej armii”. Reakcja władz w Bagdadzie wskazuje, że proceder został potraktowany jako realne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Podjęto decyzję o zamknięciu części programów stypendialnych oraz rozpoczęto działania dyplomatyczne. W analizie tego przypadku konieczne jest zachowanie precyzji. Mamy do czynienia z konkretnym mechanizmem funkcjonującym w Iraku, a nie z jednorodnym zjawiskiem obejmującym cały region, co bywa upraszczane w niektórych przekazach. Skalowanie mechanizmu: Kuba i Afryka Podobne schematy działania widoczne są także poza Irakiem, co wskazuje na ich powtarzalny, a nie incydentalny charakter. Na Kubie rekrutacja opiera się przede wszystkim na wykorzystaniu dysproporcji ekonomicznych. Jak wskazuje analiza Friedrich Naumann Foundation, oferowano wynagrodzenia „rzędu 2 000 USD miesięcznie przy średniej kubańskiej około 17 USD”, a także obietnice nieruchomości i uzyskania obywatelstwa. W tym samym opracowaniu szacuje się, że liczba osób zaangażowanych po stronie rosyjskiej może sięgać nawet kilkunastu tysięcy. Zjawisko to ma jednocześnie wyraźny wymiar komunikacyjny. Portal The New Voice of Ukraine podaje, powołując się na ustalenia ukraińskiego wywiadu, że działania te służą budowaniu przekazu, zgodnie z którym „Rosja nie jest agresorem, bo wspiera ją także ‘cywilizowany świat’”. W tym ujęciu osoby rekrutowane pełnią podwójną funkcję, ponieważ są wykorzystywane zarówno operacyjnie, jak i propagandowo. W państwach afrykańskich proces ten ma bardziej rozproszony charakter, jednak jego logika pozostaje zbliżona. Jak relacjonuje Al Jazeera, według strony ukraińskiej „ponad 1 780 obywateli afrykańskich walczy obecnie w rosyjskiej armii”, a sam mechanizm obejmuje dziesiątki państw. Jednocześnie źródła cytowane przez tę redakcję wskazują, że wielu rekrutów było „wciąganych na czarnym rynku pracy […] bez przeszkolenia”, często pod pretekstem ofert zatrudnienia. Relacje uczestników tych procesów potwierdzają, że sytuacja po przyjeździe do Rosji miała w wielu przypadkach charakter przymusowy. W materiale agencji Reuters czytamy, że część z nich została skierowana „bezpośrednio do kopania okopów i działań na froncie”, często bez odpowiedniego przygotowania oraz zaplecza logistycznego. Mechanizm działania: struktura i funkcje Analiza porównawcza pozwala uchwycić spójny schemat operacyjny, który powtarza się w różnych kontekstach geograficznych. Pierwszym etapem jest impuls ekonomiczny. Jak podaje dziennik The National, potencjalnym rekrutom oferuje się „jednorazowe premie sięgające 20 000 USD oraz miesięczne wynagrodzenie około 3 000 USD”. W realiach wielu państw Globalnego Południa oznacza to dochód wielokrotnie przewyższający lokalne standardy, co znacząco zwiększa podatność na ofertę. Drugim etapem jest moment przejęcia kontroli. Po przyjeździe do Rosji rekruci trafiają w sytuację asymetrii informacyjnej i prawnej. Podpisują dokumenty, których często nie rozumieją, a ich możliwość wycofania się zostaje ograniczona. Agencja Reuters relacjonuje, że część z nich trafia „bezpośrednio na front, nierzadko do najbardziej niebezpiecznych zadań”, co wskazuje na instrumentalne traktowanie tych osób jako zasobu wysokiego ryzyka. Trzecim elementem jest warstwa informacyjna. Obecność cudzoziemców jest eksponowana w przekazie medialnym jako dowód międzynarodowego poparcia. Jak wskazuje portal The New Voice of Ukraine, ich udział służy budowaniu narracji o globalnej legitymizacji działań Rosji, co ma znaczenie zarówno wobec odbiorców wewnętrznych, jak i zagranicznych. Uzupełnieniem tego modelu są lokalne sieci współpracy. Z ustaleń agencji Reuters wynika, że w niektórych przypadkach proces rekrutacji wspierany jest przez lokalnych aktorów politycznych oraz biznesowych. Zwiększa to wiarygodność ofert i ułatwia dotarcie do potencjalnych kandydatów, jednocześnie utrudniając przeciwdziałanie temu zjawisku na poziomie państwowym. Bandung i reinterpretacja „trzeciej drogi” Konferencja w Bandungu w 1955 roku stanowiła próbę zdefiniowania realnej autonomii państw postkolonialnych wobec rywalizujących bloków. Jej uczestnicy odrzucali podporządkowanie zarówno Zachodowi, jak i Związkowi Radzieckiemu. Jak przypomina analiza publikowana przez Explaining History, deklarowano sprzeciw wobec „kolonializmu we wszystkich jego postaciach”, obejmującego każdą formę dominacji zewnętrznej, niezależnie od jej ideologicznego uzasadnienia. Współczesna Rosja świadomie odwołuje się do tej tradycji. W swojej komunikacji podkreśla znaczenie wielobiegunowości oraz wspólnoty państw Globalnego Południa, które mają rzekomo odzyskiwać podmiotowość w systemie międzynarodowym. Problem polega na tym, że obserwowane działania stoją w sprzeczności z tym przekazem. Mechanizmy rekrutacyjne prowadzą do sytuacji, w której obywatele tych państw są wciągani w konflikt po stronie rosyjskiej. W praktyce oznacza to odejście od idei niezaangażowania i faktyczne podporządkowanie się jednemu z aktorów. W tym ujęciu widoczna jest wyraźna ciągłość historyczna. Związek Radziecki również deklarował wsparcie dla państw niezaangażowanych, jednocześnie konsekwentnie rozszerzając własną strefę wpływów. Dzisiejsza Rosja operuje mniej ideologicznym językiem, częściej wykorzystuje narzędzia ekonomiczne, sieci pośredników oraz mechanizmy rynkowe, jednak cel pozostaje zbliżony. Chodzi o wciąganie państw i ich społeczeństw w orbitę własnych interesów, przy jednoczesnym utrzymaniu narracji o partnerstwie i wspólnej walce z dominacją Zachodu. Między narracją a praktyką Zestawienie przypadków Iraku, Kuby oraz państw afrykańskich prowadzi do jednego zasadniczego wniosku, choć nie wynika on z deklaracji, lecz z obserwacji konkretnych działań. W różnych kontekstach geograficznych powtarza się ten sam schemat, w którym czynniki ekonomiczne, presja sytuacyjna oraz manipulacja informacyjna tworzą spójny mechanizm pozyskiwania ludzi do działań militarnych. Na poziomie oficjalnym Rosja konsekwentnie odwołuje się do idei współpracy i wspólnoty interesów z państwami Globalnego Południa. W praktyce prowadzi to jednak do ograniczania ich realnej autonomii. Koncepcja „trzeciej drogi”, która miała oznaczać niezależność od wielkich bloków, przestaje funkcjonować jako projekt polityczny, a zaczyna pełnić rolę narzędzia uzasadniającego konkretne działania. Z perspektywy analitycznej kluczowe znaczenie ma rozróżnienie między warstwą deklaratywną a operacyjną. To nie język oficjalnych wystąpień, lecz przebieg procesów rekrutacyjnych, przepływ ludzi oraz sposób ich wykorzystania pozwalają uchwycić rzeczywisty charakter relacji. W tym wymiarze Globalne Południe nie występuje jako równorzędny partner, lecz jako zasób, który można mobilizować w zależności od potrzeb strategicznych.](https://disinfodigest.pl/wp-content/uploads/2026/04/Zasobyludzkie.png)
Operațiunile rusești de influență în infosfera Moldovei (iulie 2025)
Iulie 2025 în spațiul informațional moldovenesc este o perioadă de intensificare a acțiunilor propagandistice rusești, care sunt desfășurate paralel pe multiple planuri: politic, cultural, religios, economic și psihologic. Punctul de referință pentru aceste acțiuni a devenit procesul electoral început. Numitorul lor comun rămâne subminarea încrederii în instituțiile statului, descurajarea societății de la integrarea europeană și legitimizarea alternativei politice proruse. Caracteristică pentru mesaje este strategia „dualismului narativ”: demonizarea Occidentului și a elitelor proeuropene, concomitent cu crearea Rusiei ca apărător natural al tradițiilor, suveranității și păcii. Principalele axe ale propagandei
- „Sandu și PAS sunt un regim autoritar”
Președinta Maia Sandu și Partidul Acțiune și Solidaritate (PAS) de guvernământ sunt prezentați ca o structură represivă, care încalcă constituția și subordonează instituțiile statului intereselor proprii și străine. Narațiunile expun cazuri de persecuții împotriva liderilor politici de opoziție și a antreprenorilor, precum și acțiuni împotriva activiștilor proruși (între altele Evghenia Guțul și Ilan Șor). Imaginea „dictaturii Sandu” trebuie să lipsească autoritățile de legitimitatea democratică și să creeze condiții favorabile pentru mobilizarea opoziției.
- „Alegerile parlamentare vor fi falsificate”
Narațiunile se concentrează pe discreditarea Comisiei Electorale Centrale și a votului prin corespondență. Au apărut înregistrări manipulate (inclusiv deepfake cu Angelika Caraman), care trebuiau să confirme presupusa dependență a Comisiei de statele occidentale. Scopul este de a descuraja cetățenii de la participarea la alegeri și de a pregăti terenul pentru contestarea rezultatelor acestora.
- „Mitropolia Basarabiei este un instrument al Occidentului”
Mitropolia Basarabiei, independentă de Patriarhatul Moscovei, este prezentată ca un instrument al expansiunii Occidentului și a României, al cărui scop este impunerea de valori străine (între altele „programul LGBT”). Narațiunea combină firele religioase cu temerile culturale, creând Rusia ca unicul apărător al credinței și tradițiilor.
- „Protestele sunt o expresie a voinței națiunii”
Mitingurile de opoziție din Chișinău, Comrat și Vulcănești au fost prezentate ca o manifestare spontană a mâniei sociale împotriva guvernatorilor. Au fost ignorate dovezile privind finanțarea și organizarea protestelor de către actorii proruși. Acest mesaj trebuia să submineze legitimitatea autorităților și să normalizeze viziunea destabilizării politice.
- „Guvernul din Chișinău este rusofob”
Autoritățile Moldovei sunt acuzate de persecuții împotriva liderilor proruși și a cetățenilor de limbă rusă, între altele prin limitarea secțiilor de votare sau acțiunile justiției împotriva Evgheniei Guțul. În acest context Transnistria și Găgăuzia sunt prezentate ca victime ale represiunilor centrale. Narațiunea servește consolidării electoratului prorus și construirii separatismelor.
- „Occidentul va trage Moldova în război”
UE și SUA sunt definite ca forțe coloniale agresive, care vor să transforme Moldova într-un instrument antirus și o bază militară a NATO. Sursele Kremlinului subliniază, că integrarea europeană înseamnă militarizare și pierderea neutralității, pe când unicul garant al păcii rămâne Rusia.
- „Revizuirea istoriei este un atac asupra identității naționale”
Modificările în manualele școlare moldovenești sunt interpretate ca impunere a narațiunii antiruse și distrugerea memoriei istorice tradiționale. Declarațiile diplomaților ruși dau credibilitate acestei narațiuni, ceea ce servește întăririi fobiilor antioccidentale și subminării încrederii în instituțiile educaționale și în autorități.
- „Catastrofă economică și emigrație”
Plecarea masivă a moldovenilor în străinătate este prezentată ca dovadă a colapsului economic și a incompetenței autorităților. Emigrația este comparată cu deportările sovietice, ceea ce relativizează crimele URSS și discreditează cursul proeuropean.
- „PAS este corupt și nepotist”
Partidul de guvernământ este prezentat ca o clică familial-clientelară, care acționează în afara nevoilor societății. Narațiunea trebuie să alimenteze sentimentele antiguvernamentale și să slăbească autoritatea instituțiilor statului. Comentariu analitic Monitorizarea din iulie a infosferei moldovenești indică continuarea consolidării ecosistemului de dezinformare prorus. Narațiunile se întăresc reciproc, creând o imagine coerentă a unui stat slab, represiv și ghidat din exterior. În centrul mesajului rămâne delegitimizarea procesului electoral și subminarea încrederii în instituții.
Strategia Kremlinului față de Moldova se bazează pe patru piloni:
- delegitimizarea autorităților și a instituțiilor statului,
- exploatarea temerilor culturale și religioase,
- construirea alternativei politice proruse,
- alimentarea separatismelor și a polarizării sociale.
Mecanismul de bază este utilizarea emoțiilor negative (frica, mânia, sentimentul de nedreptate) în scopul slăbirii încrederii în cursul proeuropean și a celor pozitive (nostalgia, sentimentul de siguranță) pentru întărirea imaginii Rusiei ca apărător. În acest context, deosebit de îngrijorătoare este utilizarea tehnologiilor moderne de manipulare (deepfake) pentru discreditarea instituțiilor electorale.
Proiectul MUGA – Moldova: Publicația a fost creată pe baza monitorizării curente a mediului informațional din Moldova, realizată în cadrul proiectului MUGA – modulul II („Investigații digitale și analiza operațiunilor de influență pentru securitatea mediului informațional al societăților din Moldova, Ucraina, Georgia și Armenia”). Proiectul este realizat de Fundația INFO OPS Polonia și DFRLab (Atlantic Council). Acțiunile sunt finanțate din bugetul statului în cadrul concursului Ministrului Afacerilor Externe al Republicii Polone „Diplomație publică 2024–2025 – dimensiune europeană și combaterea dezinformării”. Publicația exprimă doar punctele de vedere ale autorilor și nu poate fi asimilată cu poziția oficială a Ministerului Afacerilor Externe al Republicii Polone.
