![Rosja od lat przedstawia się jako naturalny partner państw Globalnego Południa oraz rzecznik „wielobiegunowego ładu”, który ma stanowić alternatywę wobec dominacji Zachodu. W tej narracji Kreml pozycjonuje się także jako przeciwnik neokolonializmu. Analiza konkretnych przypadków, obejmujących Irak, Kubę oraz wybrane państwa afrykańskie, prowadzi jednak do odmiennych wniosków. W praktyce zamiast relacji partnerskich widoczny jest powtarzalny schemat instrumentalnego wykorzystywania zasobów tych państw. Mechanizm ten nie jest nowy. W wielu aspektach przypomina działania Związku Radzieckiego wobec krajów określanych wówczas jako Trzeci Świat. Zmieniła się retoryka oraz część narzędzi operacyjnych, natomiast podstawowa logika pozostaje podobna. Rosja deklaruje wsparcie dla suwerenności i niezależności państw Globalnego Południa, jednocześnie wykorzystując ich ograniczenia strukturalne dla realizacji własnych celów politycznych i militarnych. Irak jako model operacyjny Przypadek Iraku dostarcza jednego z najbardziej przejrzystych przykładów działania mechanizmu rekrutacyjnego. W lutym 2026 roku irackie służby bezpieczeństwa zatrzymały 17 osób podejrzanych o udział w siatce werbunkowej. Jak podaje portal The New Arab, młodzi Irakijczycy byli przyciągani ofertami pracy oraz studiów, które po przyjeździe do Rosji „przekształcały się w kontrakt na służbę wojskową”. Kluczowym elementem całego procesu był brak tłumaczenia dokumentów oraz presja wywierana na podpisywanie umów sporządzonych w języku obcym. Dostępne relacje wskazują, że nie był to incydent jednostkowy. Jak czytamy w dzienniku The National, „młodzież była wciągana poprzez pozornie legalne kanały, takie jak agencje pracy czy biura podróży, a następnie wiązana kontraktami w obcym języku”. Źródła te sugerują również, że skala zjawiska jest istotna. Według przywoływanych informacji „około 3 000 Irakijczyków trafiło do rosyjskiej armii”. Reakcja władz w Bagdadzie wskazuje, że proceder został potraktowany jako realne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Podjęto decyzję o zamknięciu części programów stypendialnych oraz rozpoczęto działania dyplomatyczne. W analizie tego przypadku konieczne jest zachowanie precyzji. Mamy do czynienia z konkretnym mechanizmem funkcjonującym w Iraku, a nie z jednorodnym zjawiskiem obejmującym cały region, co bywa upraszczane w niektórych przekazach. Skalowanie mechanizmu: Kuba i Afryka Podobne schematy działania widoczne są także poza Irakiem, co wskazuje na ich powtarzalny, a nie incydentalny charakter. Na Kubie rekrutacja opiera się przede wszystkim na wykorzystaniu dysproporcji ekonomicznych. Jak wskazuje analiza Friedrich Naumann Foundation, oferowano wynagrodzenia „rzędu 2 000 USD miesięcznie przy średniej kubańskiej około 17 USD”, a także obietnice nieruchomości i uzyskania obywatelstwa. W tym samym opracowaniu szacuje się, że liczba osób zaangażowanych po stronie rosyjskiej może sięgać nawet kilkunastu tysięcy. Zjawisko to ma jednocześnie wyraźny wymiar komunikacyjny. Portal The New Voice of Ukraine podaje, powołując się na ustalenia ukraińskiego wywiadu, że działania te służą budowaniu przekazu, zgodnie z którym „Rosja nie jest agresorem, bo wspiera ją także ‘cywilizowany świat’”. W tym ujęciu osoby rekrutowane pełnią podwójną funkcję, ponieważ są wykorzystywane zarówno operacyjnie, jak i propagandowo. W państwach afrykańskich proces ten ma bardziej rozproszony charakter, jednak jego logika pozostaje zbliżona. Jak relacjonuje Al Jazeera, według strony ukraińskiej „ponad 1 780 obywateli afrykańskich walczy obecnie w rosyjskiej armii”, a sam mechanizm obejmuje dziesiątki państw. Jednocześnie źródła cytowane przez tę redakcję wskazują, że wielu rekrutów było „wciąganych na czarnym rynku pracy […] bez przeszkolenia”, często pod pretekstem ofert zatrudnienia. Relacje uczestników tych procesów potwierdzają, że sytuacja po przyjeździe do Rosji miała w wielu przypadkach charakter przymusowy. W materiale agencji Reuters czytamy, że część z nich została skierowana „bezpośrednio do kopania okopów i działań na froncie”, często bez odpowiedniego przygotowania oraz zaplecza logistycznego. Mechanizm działania: struktura i funkcje Analiza porównawcza pozwala uchwycić spójny schemat operacyjny, który powtarza się w różnych kontekstach geograficznych. Pierwszym etapem jest impuls ekonomiczny. Jak podaje dziennik The National, potencjalnym rekrutom oferuje się „jednorazowe premie sięgające 20 000 USD oraz miesięczne wynagrodzenie około 3 000 USD”. W realiach wielu państw Globalnego Południa oznacza to dochód wielokrotnie przewyższający lokalne standardy, co znacząco zwiększa podatność na ofertę. Drugim etapem jest moment przejęcia kontroli. Po przyjeździe do Rosji rekruci trafiają w sytuację asymetrii informacyjnej i prawnej. Podpisują dokumenty, których często nie rozumieją, a ich możliwość wycofania się zostaje ograniczona. Agencja Reuters relacjonuje, że część z nich trafia „bezpośrednio na front, nierzadko do najbardziej niebezpiecznych zadań”, co wskazuje na instrumentalne traktowanie tych osób jako zasobu wysokiego ryzyka. Trzecim elementem jest warstwa informacyjna. Obecność cudzoziemców jest eksponowana w przekazie medialnym jako dowód międzynarodowego poparcia. Jak wskazuje portal The New Voice of Ukraine, ich udział służy budowaniu narracji o globalnej legitymizacji działań Rosji, co ma znaczenie zarówno wobec odbiorców wewnętrznych, jak i zagranicznych. Uzupełnieniem tego modelu są lokalne sieci współpracy. Z ustaleń agencji Reuters wynika, że w niektórych przypadkach proces rekrutacji wspierany jest przez lokalnych aktorów politycznych oraz biznesowych. Zwiększa to wiarygodność ofert i ułatwia dotarcie do potencjalnych kandydatów, jednocześnie utrudniając przeciwdziałanie temu zjawisku na poziomie państwowym. Bandung i reinterpretacja „trzeciej drogi” Konferencja w Bandungu w 1955 roku stanowiła próbę zdefiniowania realnej autonomii państw postkolonialnych wobec rywalizujących bloków. Jej uczestnicy odrzucali podporządkowanie zarówno Zachodowi, jak i Związkowi Radzieckiemu. Jak przypomina analiza publikowana przez Explaining History, deklarowano sprzeciw wobec „kolonializmu we wszystkich jego postaciach”, obejmującego każdą formę dominacji zewnętrznej, niezależnie od jej ideologicznego uzasadnienia. Współczesna Rosja świadomie odwołuje się do tej tradycji. W swojej komunikacji podkreśla znaczenie wielobiegunowości oraz wspólnoty państw Globalnego Południa, które mają rzekomo odzyskiwać podmiotowość w systemie międzynarodowym. Problem polega na tym, że obserwowane działania stoją w sprzeczności z tym przekazem. Mechanizmy rekrutacyjne prowadzą do sytuacji, w której obywatele tych państw są wciągani w konflikt po stronie rosyjskiej. W praktyce oznacza to odejście od idei niezaangażowania i faktyczne podporządkowanie się jednemu z aktorów. W tym ujęciu widoczna jest wyraźna ciągłość historyczna. Związek Radziecki również deklarował wsparcie dla państw niezaangażowanych, jednocześnie konsekwentnie rozszerzając własną strefę wpływów. Dzisiejsza Rosja operuje mniej ideologicznym językiem, częściej wykorzystuje narzędzia ekonomiczne, sieci pośredników oraz mechanizmy rynkowe, jednak cel pozostaje zbliżony. Chodzi o wciąganie państw i ich społeczeństw w orbitę własnych interesów, przy jednoczesnym utrzymaniu narracji o partnerstwie i wspólnej walce z dominacją Zachodu. Między narracją a praktyką Zestawienie przypadków Iraku, Kuby oraz państw afrykańskich prowadzi do jednego zasadniczego wniosku, choć nie wynika on z deklaracji, lecz z obserwacji konkretnych działań. W różnych kontekstach geograficznych powtarza się ten sam schemat, w którym czynniki ekonomiczne, presja sytuacyjna oraz manipulacja informacyjna tworzą spójny mechanizm pozyskiwania ludzi do działań militarnych. Na poziomie oficjalnym Rosja konsekwentnie odwołuje się do idei współpracy i wspólnoty interesów z państwami Globalnego Południa. W praktyce prowadzi to jednak do ograniczania ich realnej autonomii. Koncepcja „trzeciej drogi”, która miała oznaczać niezależność od wielkich bloków, przestaje funkcjonować jako projekt polityczny, a zaczyna pełnić rolę narzędzia uzasadniającego konkretne działania. Z perspektywy analitycznej kluczowe znaczenie ma rozróżnienie między warstwą deklaratywną a operacyjną. To nie język oficjalnych wystąpień, lecz przebieg procesów rekrutacyjnych, przepływ ludzi oraz sposób ich wykorzystania pozwalają uchwycić rzeczywisty charakter relacji. W tym wymiarze Globalne Południe nie występuje jako równorzędny partner, lecz jako zasób, który można mobilizować w zależności od potrzeb strategicznych.](https://disinfodigest.pl/wp-content/uploads/2026/04/Zasobyludzkie.png)
Rosyjski aparat propagandowy od lat prowadzi zorganizowaną kampanię dezinformacyjną wymierzoną w polską politykę bezpieczeństwa oraz działania NATO na wschodniej flance Sojuszu. Jej głównym celem jest podważenie społecznego zaufania do struktur obronnych, osłabienie determinacji w zakresie wzmacniania zdolności militarnych oraz zniechęcenie opinii publicznej do wspierania wspólnych inicjatyw sojuszniczych. W przekazach propagandowych Moskwy powtarza się zestaw schematycznych narracji, które – mimo zmieniającego się kontekstu – niezmiennie służą budowaniu fałszywego obrazu Polski i NATO jako agresorów destabilizujących sytuację w regionie.
Ćwiczenia wojskowe jako „prowokacja” i „zagrożenie”
Jedną z najczęściej wykorzystywanych przez Kreml narracji jest przedstawianie działań obronnych – w tym wspólnych ćwiczeń wojskowych – jako aktów prowokacyjnych. W rosyjskich mediach regularnie pojawiają się tezy, że manewry NATO mają charakter ofensywny i prowadzą do „spirali zbrojeń”, zwiększając tym samym ryzyko konfliktu zbrojnego. Tego typu komunikaty mają na celu nie tylko zbudowanie atmosfery strachu wśród odbiorców, ale również przerzucenie odpowiedzialności za rosnące napięcia na stronę zachodnią. W tej narracji Polska jawi się jako państwo lekkomyślne, które „prowokuje incydenty graniczne” i „destabilizuje sytuację w całej Europie Środkowo-Wschodniej”.
Wydatki obronne jako „marnotrawstwo”
Kolejnym filarem rosyjskiej propagandy jest uderzanie w społeczne postrzeganie wydatków na bezpieczeństwo. W przekazach medialnych Kremla stale powraca teza, że inwestycje w modernizację sił zbrojnych, zakup nowoczesnego uzbrojenia czy rozbudowę infrastruktury wojskowej są „marnotrawieniem środków publicznych” kosztem „realnych potrzeb obywateli”. Celem jest budowanie niechęci wobec decyzji rządu w zakresie obronności i wzmacnianie nastrojów antymilitarnych, które mogą przełożyć się na spadek poparcia społecznego dla strategicznych decyzji państwa.
Odstraszanie jako „niebezpieczna prowokacja”
Rosyjska dezinformacja stara się również podważyć samą ideę odstraszania jako kluczowego elementu strategii NATO. Zgodnie z narracją propagandową, obecność wojsk sojuszniczych w Polsce oraz rozmieszczanie nowoczesnych systemów obronnych to nie gwarancja bezpieczeństwa, lecz „niebezpieczna prowokacja”, która rzekomo „prowokuje Rosję do reakcji” i „zwiększa prawdopodobieństwo wojny”. Tego typu przekazy mają na celu osłabienie społecznego poparcia dla współpracy z sojusznikami i wywołanie wrażenia, że polityka odstraszania nie tylko nie chroni, ale wręcz zagraża Polsce.
Manipulacja emocjami – strach i nieufność
Ważnym elementem tej kampanii jest także gra na emocjach odbiorców. Propaganda konsekwentnie powiela twierdzenia, że „obecność wojsk przy granicy” wywołuje wśród Polaków „strach i niechęć”, a działania obronne „utrudniają normalne życie i budzą poczucie zagrożenia”. Tego typu przekazy mają osłabiać społeczną odporność, tworzyć atmosferę nieufności wobec instytucji państwa oraz dzielić społeczeństwo w kluczowych kwestiach dotyczących bezpieczeństwa narodowego.
Strategia długofalowego wpływu
Rosyjskie narracje dotyczące polskiej i natowskiej polityki obronnej nie są przypadkowe ani doraźne – wpisują się w długofalową strategię informacyjną mającą podważyć spoistość Sojuszu, zdezintegrować opinię publiczną i utrudnić Polsce podejmowanie działań wzmacniających bezpieczeństwo. Powielanie tych przekazów – często w subtelnej formie przez kanały społecznościowe czy prorosyjskie portale – stanowi element wojny informacyjnej, której celem jest nie tylko dezinformacja, ale również wpływanie na procesy decyzyjne wewnątrz państw Zachodu.
W obliczu rosnących zagrożeń hybrydowych świadomość tych mechanizmów staje się kluczowa. Dezinformacja wymierzona w politykę obronną Polski i NATO to nie tylko kwestia fałszywych narracji, ale także próba strategicznego osłabienia zdolności państw demokratycznych do reagowania na realne zagrożenia. Skuteczna odpowiedź wymaga więc nie tylko działań militarnych, ale i systemowego wzmacniania odporności informacyjnej społeczeństwa.