![Rosja od lat przedstawia się jako naturalny partner państw Globalnego Południa oraz rzecznik „wielobiegunowego ładu”, który ma stanowić alternatywę wobec dominacji Zachodu. W tej narracji Kreml pozycjonuje się także jako przeciwnik neokolonializmu. Analiza konkretnych przypadków, obejmujących Irak, Kubę oraz wybrane państwa afrykańskie, prowadzi jednak do odmiennych wniosków. W praktyce zamiast relacji partnerskich widoczny jest powtarzalny schemat instrumentalnego wykorzystywania zasobów tych państw. Mechanizm ten nie jest nowy. W wielu aspektach przypomina działania Związku Radzieckiego wobec krajów określanych wówczas jako Trzeci Świat. Zmieniła się retoryka oraz część narzędzi operacyjnych, natomiast podstawowa logika pozostaje podobna. Rosja deklaruje wsparcie dla suwerenności i niezależności państw Globalnego Południa, jednocześnie wykorzystując ich ograniczenia strukturalne dla realizacji własnych celów politycznych i militarnych. Irak jako model operacyjny Przypadek Iraku dostarcza jednego z najbardziej przejrzystych przykładów działania mechanizmu rekrutacyjnego. W lutym 2026 roku irackie służby bezpieczeństwa zatrzymały 17 osób podejrzanych o udział w siatce werbunkowej. Jak podaje portal The New Arab, młodzi Irakijczycy byli przyciągani ofertami pracy oraz studiów, które po przyjeździe do Rosji „przekształcały się w kontrakt na służbę wojskową”. Kluczowym elementem całego procesu był brak tłumaczenia dokumentów oraz presja wywierana na podpisywanie umów sporządzonych w języku obcym. Dostępne relacje wskazują, że nie był to incydent jednostkowy. Jak czytamy w dzienniku The National, „młodzież była wciągana poprzez pozornie legalne kanały, takie jak agencje pracy czy biura podróży, a następnie wiązana kontraktami w obcym języku”. Źródła te sugerują również, że skala zjawiska jest istotna. Według przywoływanych informacji „około 3 000 Irakijczyków trafiło do rosyjskiej armii”. Reakcja władz w Bagdadzie wskazuje, że proceder został potraktowany jako realne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Podjęto decyzję o zamknięciu części programów stypendialnych oraz rozpoczęto działania dyplomatyczne. W analizie tego przypadku konieczne jest zachowanie precyzji. Mamy do czynienia z konkretnym mechanizmem funkcjonującym w Iraku, a nie z jednorodnym zjawiskiem obejmującym cały region, co bywa upraszczane w niektórych przekazach. Skalowanie mechanizmu: Kuba i Afryka Podobne schematy działania widoczne są także poza Irakiem, co wskazuje na ich powtarzalny, a nie incydentalny charakter. Na Kubie rekrutacja opiera się przede wszystkim na wykorzystaniu dysproporcji ekonomicznych. Jak wskazuje analiza Friedrich Naumann Foundation, oferowano wynagrodzenia „rzędu 2 000 USD miesięcznie przy średniej kubańskiej około 17 USD”, a także obietnice nieruchomości i uzyskania obywatelstwa. W tym samym opracowaniu szacuje się, że liczba osób zaangażowanych po stronie rosyjskiej może sięgać nawet kilkunastu tysięcy. Zjawisko to ma jednocześnie wyraźny wymiar komunikacyjny. Portal The New Voice of Ukraine podaje, powołując się na ustalenia ukraińskiego wywiadu, że działania te służą budowaniu przekazu, zgodnie z którym „Rosja nie jest agresorem, bo wspiera ją także ‘cywilizowany świat’”. W tym ujęciu osoby rekrutowane pełnią podwójną funkcję, ponieważ są wykorzystywane zarówno operacyjnie, jak i propagandowo. W państwach afrykańskich proces ten ma bardziej rozproszony charakter, jednak jego logika pozostaje zbliżona. Jak relacjonuje Al Jazeera, według strony ukraińskiej „ponad 1 780 obywateli afrykańskich walczy obecnie w rosyjskiej armii”, a sam mechanizm obejmuje dziesiątki państw. Jednocześnie źródła cytowane przez tę redakcję wskazują, że wielu rekrutów było „wciąganych na czarnym rynku pracy […] bez przeszkolenia”, często pod pretekstem ofert zatrudnienia. Relacje uczestników tych procesów potwierdzają, że sytuacja po przyjeździe do Rosji miała w wielu przypadkach charakter przymusowy. W materiale agencji Reuters czytamy, że część z nich została skierowana „bezpośrednio do kopania okopów i działań na froncie”, często bez odpowiedniego przygotowania oraz zaplecza logistycznego. Mechanizm działania: struktura i funkcje Analiza porównawcza pozwala uchwycić spójny schemat operacyjny, który powtarza się w różnych kontekstach geograficznych. Pierwszym etapem jest impuls ekonomiczny. Jak podaje dziennik The National, potencjalnym rekrutom oferuje się „jednorazowe premie sięgające 20 000 USD oraz miesięczne wynagrodzenie około 3 000 USD”. W realiach wielu państw Globalnego Południa oznacza to dochód wielokrotnie przewyższający lokalne standardy, co znacząco zwiększa podatność na ofertę. Drugim etapem jest moment przejęcia kontroli. Po przyjeździe do Rosji rekruci trafiają w sytuację asymetrii informacyjnej i prawnej. Podpisują dokumenty, których często nie rozumieją, a ich możliwość wycofania się zostaje ograniczona. Agencja Reuters relacjonuje, że część z nich trafia „bezpośrednio na front, nierzadko do najbardziej niebezpiecznych zadań”, co wskazuje na instrumentalne traktowanie tych osób jako zasobu wysokiego ryzyka. Trzecim elementem jest warstwa informacyjna. Obecność cudzoziemców jest eksponowana w przekazie medialnym jako dowód międzynarodowego poparcia. Jak wskazuje portal The New Voice of Ukraine, ich udział służy budowaniu narracji o globalnej legitymizacji działań Rosji, co ma znaczenie zarówno wobec odbiorców wewnętrznych, jak i zagranicznych. Uzupełnieniem tego modelu są lokalne sieci współpracy. Z ustaleń agencji Reuters wynika, że w niektórych przypadkach proces rekrutacji wspierany jest przez lokalnych aktorów politycznych oraz biznesowych. Zwiększa to wiarygodność ofert i ułatwia dotarcie do potencjalnych kandydatów, jednocześnie utrudniając przeciwdziałanie temu zjawisku na poziomie państwowym. Bandung i reinterpretacja „trzeciej drogi” Konferencja w Bandungu w 1955 roku stanowiła próbę zdefiniowania realnej autonomii państw postkolonialnych wobec rywalizujących bloków. Jej uczestnicy odrzucali podporządkowanie zarówno Zachodowi, jak i Związkowi Radzieckiemu. Jak przypomina analiza publikowana przez Explaining History, deklarowano sprzeciw wobec „kolonializmu we wszystkich jego postaciach”, obejmującego każdą formę dominacji zewnętrznej, niezależnie od jej ideologicznego uzasadnienia. Współczesna Rosja świadomie odwołuje się do tej tradycji. W swojej komunikacji podkreśla znaczenie wielobiegunowości oraz wspólnoty państw Globalnego Południa, które mają rzekomo odzyskiwać podmiotowość w systemie międzynarodowym. Problem polega na tym, że obserwowane działania stoją w sprzeczności z tym przekazem. Mechanizmy rekrutacyjne prowadzą do sytuacji, w której obywatele tych państw są wciągani w konflikt po stronie rosyjskiej. W praktyce oznacza to odejście od idei niezaangażowania i faktyczne podporządkowanie się jednemu z aktorów. W tym ujęciu widoczna jest wyraźna ciągłość historyczna. Związek Radziecki również deklarował wsparcie dla państw niezaangażowanych, jednocześnie konsekwentnie rozszerzając własną strefę wpływów. Dzisiejsza Rosja operuje mniej ideologicznym językiem, częściej wykorzystuje narzędzia ekonomiczne, sieci pośredników oraz mechanizmy rynkowe, jednak cel pozostaje zbliżony. Chodzi o wciąganie państw i ich społeczeństw w orbitę własnych interesów, przy jednoczesnym utrzymaniu narracji o partnerstwie i wspólnej walce z dominacją Zachodu. Między narracją a praktyką Zestawienie przypadków Iraku, Kuby oraz państw afrykańskich prowadzi do jednego zasadniczego wniosku, choć nie wynika on z deklaracji, lecz z obserwacji konkretnych działań. W różnych kontekstach geograficznych powtarza się ten sam schemat, w którym czynniki ekonomiczne, presja sytuacyjna oraz manipulacja informacyjna tworzą spójny mechanizm pozyskiwania ludzi do działań militarnych. Na poziomie oficjalnym Rosja konsekwentnie odwołuje się do idei współpracy i wspólnoty interesów z państwami Globalnego Południa. W praktyce prowadzi to jednak do ograniczania ich realnej autonomii. Koncepcja „trzeciej drogi”, która miała oznaczać niezależność od wielkich bloków, przestaje funkcjonować jako projekt polityczny, a zaczyna pełnić rolę narzędzia uzasadniającego konkretne działania. Z perspektywy analitycznej kluczowe znaczenie ma rozróżnienie między warstwą deklaratywną a operacyjną. To nie język oficjalnych wystąpień, lecz przebieg procesów rekrutacyjnych, przepływ ludzi oraz sposób ich wykorzystania pozwalają uchwycić rzeczywisty charakter relacji. W tym wymiarze Globalne Południe nie występuje jako równorzędny partner, lecz jako zasób, który można mobilizować w zależności od potrzeb strategicznych.](https://disinfodigest.pl/wp-content/uploads/2026/04/Zasobyludzkie.png)
საქართველოს საინფორმაციო სივრცეში 2025 წლის ივნისში სულ უფრო თვალსაჩინო ხდებოდა რუსეთის ფედერაციის გააქტიურებული პროპაგანდისტული საქმიანობა. მიუხედავად იმისა, რომ ცალკეული გზავნილები შეიძლება არაკოორდინირებულად გამოიყურებოდეს, მათი საერთო ეფექტი ქმნის ზეგავლენის გააზრებულ და მრავალშრიან სტრუქტურას, რომლის მიზანია დემოკრატიული პროცესის შეფერხება, უიმედობის განწყობის შექმნა და ქვეყნის პროდასავლური კურსისათვის ხელის შეშლა. ამ ზემოქმედების მთავარი ინსტრუმენტია შიში – მასზე მოდიოდა გაანალიზებულ პერიოდში მონიტორინგებულ გზავნილთა თითქმის მესამედი. შიში გამოიყენება როგორც სამოქალაქო პოზიციების პარალიზებისა და საზოგადოებრივი ნდობის შესუსტების ინსტრუმენტი.
ანგარიშის შემდეგ ნაწილში წარმოგიდგენთ ძირითადი ნარატივების ერთობლიობას, რომლებიც საქართველოში რუსული მედიასტრატეგიის ბირთვს წარმოადგენს. ჩვენ ვაჩვენებთ, თუ როგორ ერთიანდება ერთი შეხედვით განსხვავებული თემები ფსიქოლოგიურ-საინფორმაციო ოპერაციის ერთიან სქემაში, რომელიც ქართული საზოგადოების წინააღმდეგ არის მიმართული.
პროპაგანდის შვიდი ღერძი
რუსული გზავნილის მთავარი ღერძი ემყარება სუვერენიტეტის ცნების დაპირისპირებას საქართველოს დასავლეთისადმი სავარაუდო დაქვემდებარებასთან. ცალკეული ნარატივები ერთდროულად ემსახურება ევროატლანტიკური მისწრაფებების დელეგიტიმაციას, პრორუსული პროფილის მქონე ხელისუფლების პოზიციების გაძლიერებას და უკრაინასა და დასავლელ პარტნიორებთან კავშირების შესუსტებას.
1. უკრაინა ქართველებისთვის გამაფრთხილებელი ნიშანია
ამ ნარატივის თანახმად, უკრაინის ბედი უნდა იყოს გაფრთხილება ყველა ერისთვის, რომელიც დასავლეთთან ინტეგრაციის გზას ირჩევს. დანგრეული ქალაქების, დასუსტებული სახელმწიფო ინსტიტუტებისა და ომით დაღლილი საზოგადოების სურათებმა უნდა შექმნას შთაბეჭდილება, რომ პროდასავლური არჩევანი კატასტროფამდე მიდის. გზავნილის მიზანია ქართველების გადაბირება კიევის მხარდაჭერისგან და შიშის გამოწვევა მსგავს გზაზე საკუთარი ჩართულობის მიმართ.
2. ბალანსი, როგორც დაქვემდებარების ნიღაბი
კრემლის პროპაგანდა იყენებს საქართველოსა და სომხეთის შედარებას, ამ უკანასკნელს წარმოაჩენს როგორც დასავლეთის მიერ მიტოვებულ და მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის პირისპირ მარტო დარჩენილ ქვეყანას. საქართველო, სავარაუდოდ „უფრო გონიერი“, თავს არიდებს მსგავს ბედს რუსეთთან კონფრონტაციისგან თავის არიდების პოლიტიკის წყალობით. ეს სქემა მიზნად ისახავს მთავრობის ანტიდასავლური ხაზის ლეგიტიმაციას და ერთი შეხედვით ნეიტრალური კურსის პოპულარიზაციას, რაც სინამდვილეში მოსკოვის გავლენაზე თანხმობას ნიშნავს.
3. ბრიუსელი და ნატო – ახალი დომინანტები
ეს ნარატივი ევროკავშირსა და ჩრდილოატლანტიკურ ალიანსს წარმოაჩენს სტრუქტურებად, რომლებიც საქართველოს მიუღებელ პირობებს უყენებენ – ლიბერალური ღირებულებების მიღების ზეწოლიდან დაწყებული, ურთიერთობების იდეოლოგიურ შესაბამისობაზე დამოკიდებულებით დამთავრებული. ამგვარად, დასავლეთი არ სთავაზობს მხარდაჭერას, არამედ ითხოვს მორჩილებას, ამავდროულად იმუქრება სანქციებით ან პრივილეგიების, მაგალითად, უვიზო მიმოსვლის დაკარგვით. ასე აგებული გზავნილი მიზნად ისახავს ევროატლანტიკური თანამშრომლობის მიმართ წინააღმდეგობის გაღვივებას.
4. ომი კულტურასთან – დასავლეთი ეროვნული იდენტობის წინააღმდეგ
ეს პროპაგანდისტული ხაზი დასავლეთს წარმოაჩენს, როგორც ტრადიციული კულტურის, რელიგიისა და ქართული იდენტობის მოწინააღმდეგეს. „რუსოფობიასა“ და იდეოლოგიურ ცენზურაში დადანაშაულება გამოიყენება იმის შთაბეჭდილების შესაქმნელად, რომ აღმოსავლეთის კულტურა სისტემატურად განიდევნება და მარგინალიზდება. რუსი ხელოვანების გაუქმებული კონცერტებისა თუ კონსერვატიულ ღირებულებებზე სავარაუდო თავდასხმების მაგალითები ემსახურება ევროპელი პარტნიორების დემონიზებას, როგორც ეროვნული მემკვიდრეობის მტრების.
5. უკრაინის დახმარება ღალატი და დანაშაულია
საქართველოს მოქალაქეების ქმედებები, რომლებიც უკრაინას უჭერენ მხარს, რუსულ გზავნილებში თანმიმდევრულად არის შელახული. რუსეთის წინააღმდეგ მებრძოლი მოხალისეები მოიხსენიებიან როგორც დაქირავებული მებრძოლები, დაპატიმრებული დამნაშავეები ან ექსტრემისტები. ამ ნარატივის მიზანია უკრაინისადმი ნებისმიერი ფორმის სოლიდარობისგან თავის შეკავების წახალისება და საზოგადოების დაშინება, რათა არ ჩაერთოს ანტირუსულად აღქმულ ქმედებებში.
6. ნატო – ომის გარანტია და არა უსაფრთხოების
ალიანსთან თანამშრომლობა წარმოჩენილია, როგორც დაძაბულობის ესკალაციისა და გარდაუვალი კონფლიქტისკენ მიმავალი პირდაპირი გზა. რუსული მედია ავრცელებს ნატოს, როგორც შავი ზღვის რეგიონის დესტაბილიზატორი და ახალი საფრთხეების მაპროვოცირებელი სტრუქტურის ხატს. ამ კონტექსტში რუსეთი წარმოჩენილია, როგორც ერთადერთი აქტორი, რომელიც „რეგიონული გონიერებისკენ“ მოუწოდებს და შემდგომი შეტაკებების თავიდან აცილებას ცდილობს.
7. ხელისუფლების კრიტიკა = თავდასხმა სახელმწიფოს წინააღმდეგ
ამჟამინდელი მთავრობის ქმედებებისადმი პროტესტის ნებისმიერი ფორმა წარმოჩენილია, როგორც ანტისახელმწიფოებრივი საქმიანობა, რომელიც უცხოური ძალების მიერ არის შთაგონებული. ამ გზით ხდება პროდასავლური ოპოზიციის განეიტრალების და სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების სანდოობის შემცირების მცდელობა. ხელისუფლება აღიქმება სუვერენიტეტის ერთადერთ დამცველად, ხოლო მისი კრიტიკოსები – ქაოსის აგენტებად.
ანალიტიკური კომენტარი
საქართველოს საინფორმაციო სივრცეში არსებული რუსული ნარატივების ანალიზი საშუალებას გვაძლევს გამოვავლინოთ ემოციურ მანიპულაციასა და საერთაშორისო თუ შიდა ინსტიტუტებისადმი ნდობის სისტემურ შერყევაზე დაფუძნებული ზემოქმედების კომპლექსური სტრუქტურა. ამ ოპერაციების ცენტრალური მექანიზმია სუვერენიტეტის ცნების ინსტრუმენტული გამოყენება, როგორც თავდაცვითი ლოზუნგისა, რომელიც სინამდვილეში მოსკოვზე დამოკიდებულების შენიღბვას ემსახურება.
დასავლეთის, როგორც დესტაბილიზაციის ძალის – სამხედრო (ნატო), იდეოლოგიური (ევროკავშირი, ადამიანის უფლებები) და კულტურულიც კი – წარმოჩენა მიზნად ისახავს საფრთხის, მარტოობისა და გაურკვევლობის განცდის გამოწვევას. ამავდროულად, მთავრობის პოლიტიკა, თუნდაც ის სამოქალაქო თავისუფლებების შეზღუდვის ნიშნებს ატარებდეს, წარმოჩენილია როგორც „ეროვნული ინტერესების დაცვა“. პროტესტის ან კრიტიკის ნებისმიერი მცდელობა დაუყოვნებლივ განიცდის დელეგიტიმაციას, როგორც გარედან შთაგონებული ქმედება.
პროპაგანდისტული გზავნილები ძლიერდება კონკრეტული ქმედებებით – როგორც საკანონმდებლო, ისე მედიის დონეზე – რომლებიც ზღუდავს საჯარო დებატებს და ხელს უწყობს კრემლის ინტერესებთან შესაბამისი გზავნილების გავრცელებას. უცხოური ფონდების ბლოკირება, დასავლეთის ქვეყნების ელჩებზე თავდასხმები და დამოუკიდებელ მედიაზე ზეწოლა ქმნის ხელსაყრელ გარემოს ანტიდასავლური და პრორუსული ნარატივების გასავრცელებლად.
დასკვნები
რუსული პროპაგანდა საქართველოში სამხრეთ კავკასიის რეგიონის დესტაბილიზაციის უფრო ფართო, სისტემური პროექტის ნაწილია. როგორც გარე საკომუნიკაციო საშუალებების, ისე ადგილობრივი პოლიტიკური და მედია სტრუქტურების გამოყენებით, კრემლი ცდილობს:
- შეარყიოს ნდობა ევროკავშირის, ნატოსა და დემოკრატიული ინსტიტუტების მიმართ,
- შეამციროს საზოგადოებრივი მხარდაჭერა ევროატლანტიკური ინტეგრაციის მიმართ,
- გააძლიეროს „სტრატეგიული ბალანსის“ ხელშემწყობი მთავრობის პოლიტიკური პოზიციები,
- დააშინოს საზოგადოება და ჩაახშოს სამოქალაქო მობილიზაცია.
პუბლიკაცია მომზადდა საქართველოს საინფორმაციო გარემოს მიმდინარე მონიტორინგის წყალობით, რომელიც ხორციელდება პროექტ MUGA-ს ფარგლებში – მოდული II (ციფრული გამოძიებები და გავლენის ოპერაციების ანალიზი მოლდოვის, უკრაინის, საქართველოსა და სომხეთის საზოგადოებების საინფორმაციო გარემოს უსაფრთხოებისათვის).
პროექტ MUGA-ს ახორციელებს ფონდი INFO OPS Polska და DFRLab (Atlantic Council). პროექტი ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან პოლონეთის რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრის კონკურსის „საჯარო დიპლომატია 2024–2025 – ევროპული განზომილება და დეზინფორმაციასთან ბრძოლა“ ფარგლებში. პუბლიკაცია გამოხატავს მხოლოდ ავტორთა შეხედულებებს და არ შეიძლება გაიგივებული იყოს პოლონეთის რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ოფიციალურ პოზიციასთან.
